de dwarse man

Sneeuw en ijs

2012-02-04T10:14:00.000+01:00

Laat ik voorop stellen dat ikniets moet hebben van sneeuw en ijs. Mijns inziens is de ideale temperatuurvoor een dier zodanig dat hij zich geheel zonder kleding behaaglijk en veiligkan voelen. In mijn ervaring is dat tussen de 25 en 30 graden Celsius.

Ook ontgaat mij de schoonheid vanhet winterlandschap, zo helemaal ontdaan van kleur en met een brutaal soort contrast. Ik kan mevoorstellen dat een besneeuwd Caspar David Friedrich-achtig berglandschap eenzekere vage, “ahnbare”, romantische charme kan overdragen (al ben ik gewoon om inzo’n geval Willem Kloos uit verband te citeren, die zei: ‘Zo’n landschap, ik vind het wel aardighoor, maar ik moet er wel iets te drinken bij hebben’)

Nee, geef mij het rood van deklaproos, het oker en violet van de irissen, of de duizend tinten paars en rozevan de digitalis.

Maar goed, dit allemaaldaargelaten, moet me wel van het hart hoezeer de huidige mens geleerdheeft, ver van de natuur af te staan.

We hadden gisteren, las ik in dekrant, last van “hevige sneeuwval”, die het hele land platgelegd heeft. Nu benik geen deskundige, maar is vijf centimeter sneeuw echt al hevig? Bij hevigdenk ik eerder aan dertig tot vijftig centimeter, dit was toch slechts eenbuitje?

Waarom dan toch dat hevig? Ikdenk dat het hierdoor komt: in een nog niet zo ver verleden waren machinesrobuust. Gemaakt van staal en gietijzer, lopend op kolen en echte olie. Als jeharder wilde, drukte of draaide je aan de “harder-knop” en je ging harder.

Een auto deed het en in een noodgeval kon de eigenaar hem repareren zonder eerst een inhaalcursus electronica van een half jaar te hoeven volgen.

Ik hoor u zeggen: ‘Ja hoor, opa. We hadden het wel wat origineler verwacht. Vroeger was alles beter, hè Dwarse?’ Hmpf. Niet aardig. Maar hoe dan ook...

Tegenwoordig zijn de machineszodanig tot een soort kwetsbare, mannequinachtige elegantie doorontwikkeld, dateen beetje trein hapert bij een enkel sneeuwvlokje, een beetje personenauto metrembekrachtiging ontgoocheld begint te wenen bij zoveel nare koude en eenseinhuisje (weet u nog van vroeger: metershoge schakelaars die door pijprokendemannen met stofjassen in positie gesjord moesten worden) is nu een it-centrumdat bij de eerste de beste tegenslag mokkend gaat rebooten.

Niet de sneeuwval is hevig, maarde reactie van al onze fraaie uitvindingen erop is hysterisch en overtrokken.

En omdat al die prachtigetechnische apparaten niet ontworpen zijn voor normaal winterweer, is normaalwinterweer als vanzelf op de schaal afgegleden naar “extreem”. En de mens is vervolgensweer slaafs genoeg om onmiddellijk te geloven in de nieuwe fabels en hem is geleerdom dit doodnormale winterweer, vast en zeker met de oprechtste gevoelens, teervaren als extreem. Wij maken de machines die ons omvormen. Met de machinesmee, veranderen we allemaal in mietjes.

Zendbrief voor de volgers van De dwarse man

2012-02-02T07:57:00.001+01:00

Het zal de lezersniet ontgaan zijn dat ik hier op deze plek een tijdje mijn mond gehouden heb. Om met een oudekennis van me te spreken: ik was verhinderd om redenen van aard.

Geen echteredenen, dus. Of eigenlijk wel.

Laat me het uitleggen.

Ooit heb ik eenartikel gelezen waarin gesteld werd dat een blog een soort natuurlijkelevensloop kent: geboorte, groei, bestendiging, afname, verpietering. Heel ergzoals een ficus die men mij heeft toevertrouwd.

Aanvankelijk wasik enthousiast aan het werk voor mijn blogje. Ik stond verbaasd over het (inieder geval vergeleken bij mijn verwachtingen) grote aantal hits en dacht: ‘hierkan ik oud mee worden.’

Als ik reisde,dan kwam er een reisverslag. Als ik las een leesverslag. Als een rockbandvan vroeger een bekende noot aansloeg op mijn iPod, kwam er een bespiegelingover mijn ontwikkeling als muziekliefhebber. Kortom: een doodnormaal blog, metbedaard enthousiasme volgeschreven.

Een paarexperimenten heb ik me ook veroorloofd. Zeer dierbaar is mijn Turfman-cyclus,die ik spontaan, aus einem guss, op woensdagochtenden schreef, als een serie jazz-solo'sbijna.

Op een gegevenmoment begon ik stukken van mijn roman-in-wording te plaatsen en vanaf datmoment begreep ik dat de koers van mijn blog zich ingrijpend aan het wijzigen was. Enwilde ik dat wel?

Toen, inseptember vorig jaar was er het debacle van web-log,dat een simpele migratie aankondigde waar we nu, al bijna een half jaar laternog steeds de gevolgen van zien. Nog steeds zijn de blogs niet hersteld. Hetheeft tot 2012 moeten duren voordat alle illustraties over waren. Nog steedszien de teksten er verschrikkelijk uit: stuurtekens vervangen diacrieten en jekrijgt lappen onleesbare tekst als:

“Mag je op grond van Ã©Ã©n zin weigereneen boek te lezen? Ik vind van wel. Ik las tijdens het bladeren door een romanhet volgende fragment:

â€˜Watleuk u eindelijk te ontmoeten, ik heb zoveel over u gehoord, niets dan goeds,en over jullie. Hoi, ik ben Hilly,â€™ gaf ze mijn zusjes een hand.

Deze stijlfiguur, namelijk om in plaats vanhet werkwoord â€œzeggenâ€ een willekeurig ander te kiezen, beschouw ik alsÃ©Ã©n van de grote zondes tegen de taal.”

Ik ben gauw uit het veld geslagen. Dat is een in de loop van mijn leven steeds sterker wordende karaktereigenschap die ik haat, maar waar ik niets aan kan doen. Zoiets als het bovenstaande op mijn blog te moeten lezen, doet memet razende vaart de moed in de schoenen zinken. Zoals zovelen met mij (precieze cijfers heb ik niet,maar het zou me niets verbazen als web-logondertussen op de rand van een faillissement verkeert) heb ik het allemaal nietafgewacht en ben ik opnieuw begonnen, nu onder de vlerken van het gehate Google.En hoewel het er allemaal prima uitziet: mooie foto op de balk van mezelf poserend voor de Elevador de Santa Justa in Lissabon,een prima vormgeving en veel mogelijkheden om statistieken en andere gegevens tevolgen, was het vuur eigenlijk toch een beetje verdwenen. Was het blog in devierde fase geraakt? Was dit het einde?

NEE!

De dwarse man heefttijd nodig. Andere bezigheden vullen mijn schrijfagenda. Plus: ik moet nadenkenover wat ik nu eigenlijk verder wil met mijn blog. Beslissingentijd. Geef meeen paar weekjes. Ik ben nog niet gestopt. Lieve lezer, blijf me volgen!

Troost

2012-01-12T09:26:00.000+01:00

Om te beginnen moestenwe drie keer het internet op. De NS-planner en de OV-planner zijn het niet metelkaar eens en de rederij beweert helemaal dingen die niet waar kunnen zijn. Ofwel?? Spijtig toch, al die wijzigingen in de diverse dienstregelingen. Vroegerwisten we het op een prikkie, en reisden we als het ware blind.

Het probleem isdat de reder een veer aankondigt dat op het plezierige en makkelijk bereikbareuur van half vier afvaart, maar dat de OV-planner dat veer niet erkent. Er vaart, beweert deze leugenachtige website, alleen maareen veer om half twee, en daarna pas weer een om half zeven. Ook al vertrouw je dereder op zijn blauwe ogen, en leg je de OV-planner uit dat je toch echt om drie uur op de kade wil zijn, dit stuk sofware blijft verongelijkt morren en zaniken. Je voelt de tegenzin.

Uiteindelijkhebben ons vermand: we laten ons toch niet bedotten door zoiets triviaals? We hebben met de hand toch een soort van planning weten te maken en eerst dan beginthet feest echt.

- Lopen naarstation Haarlem.

- Trein naarstation Amsterdam Centraal.

- In Hilversumoverstappen richting Zwolle.

- In Zwolleoverstappen richting Leeuwarden.

- Een beetjegehaast de bus halen naar Lauwersoog.

- In Lauwersoogwachten of dat veer van half vier echt vaart: zien is pas geloven.

- In driekwartier over naar de Veerdam op Schiermonnikoog (memo voor onszelf: doorlopenin het veer zodat we aan de uitgangszijde komen te zitten).

- Rennen naar debus (er staan er altijd te weinig, en dan moet je een half uur wachten tot deeerste lichting weer terug is.)

- Uitstappen inhet dorp. De deur staat open, bellen hoeft niet.

We zijnondertussen ruim zes uur onderweg.

Even een kopjekoffie doen bij schoonmoeder! Hopelijk heeft ze kruidkoek gebakken.

HET COMOMEER: NIET VOOR IEDEREEN

2012-01-04T08:45:00.001+01:00

In het noordenvan Italië liggen, vlak naast elkaar, vier grote en een aantal kleinere meren,die ieder hun geheel eigen karakter hebben. Dat karakter kun je aflezen aan desoort toeristen die de respectievelijke meren bezoeken. Het Lago Maggiore, metzijn vele vervallen en soms half ingestorte hotels, schijnt vooral doorItalianen zelf bezocht te worden. Verrukt zijn ze van de Borromeïsche eilanden,met het Isola Bella. Witte pauwen, een paleis met druipsteengrotachtige kamers,grote hoeveelheden zandstenen en marmeren beelden, niets kan de Italiaan vanzijn mening doen stappen dat dit groteske eiland het hoogtepunt vormt van hetallermooiste Italiaanse meer. Nederlanders doen het af als kitsch en reizensnel door. Iets verder naar het oosten, grotendeels in Zwitserland, ligt hetMeer van Lugano, deftig, duur, en waardig. Campione, het meest vermaardeItaliaanse Casino ligt er aan de oevers, op een enclave in Zwitserland. Eenkakkineuze tent met een schandalig hogeentree. Maar als je een beetje uit de buurt van de dure plaatsen blijft, en ineen rustig dorpje gaat zitten, kun je er veel landschappelijk plezier hebben.Het is een typisch Zwitsers meer in die zin dat het grillig is en woest, zoalshet Vierwoudstedenmeer. Het valt dan ook enigszins moeilijk te plaatsen temiddenvan de Noord‑Italiaanse meren.

Pal ernaastvindt men het Comomeer, waar je veel Engelsen kunt aantreffen. Dit meer heeft,na tweeduizend jaar toerisme, een sfeer gekregen van bedaagde beschaving. Ditmerk je vooral als je in het voorjaar in Bellagio, op de noordelijkste punt vanhet schiereiland vertoeft. Daar wordt, in beschaafd Engels, menig boudeuitspraak getoetst aan dikke kunst‑naslagwerken, die met grotevanzelfsprekendheid uit kaki schoudertassen te voorschijn worden getoverd.

Belangrijkkleiner, het grootste van de kleine meren, is het Iseomeer, waar je veelNederlanders en friettenten aantreft, terwijl het meest oostelijke meer, datvan Garda, een geliefde uitwijkplaats is voor sportieve Zuid‑Duitsers, die, hunsurfplank op een handig karretje achter hun motorfiets gemonteerd, de kortereis door Oostenrijk maken en een week lang iedere avond dronken voor hun tentliggen. Dat is eigenlijk heel jammer, want verder is het een mooi meer, met inGardone het landgoedje Il Vittoriale van de romantische dichter,fascist, dandy en schavuit GabrieleD'Annunzio: een attractie van wereldformaat. Van deze meren is mijnfavoriet het Comomeer.

THUISKOMST?

Het kan jegebeuren dat je ineens dat licht verwarrende gevoel krijgt ergens"thuis" te zijn. Dat kan na een uur plaatsvinden, of nadat je ergensvoor de dertigste keer hebt rond gesjokt, of zelfs nadat je er dertig jaar hebtgewoond, en je blinde ogen zich plotseling openen voor het heldere inzicht: dithier is "thuis".

Mij overkwamhet toen we een paar dagen geleden, na een zeer voorspoedig verlopen dagmarsdwars door Nederland, Duitsland en Zwitserland, via de "slimme" routeLugano‑Gandria‑Porlezza het pretentieloze stadje Menaggio aan de oever van hetComomeer binnenreden. Het liep tegen negenen. We lieten de koffers in de autoen begaven ons naar een terras waar we ijlings een maaltijd bestelden. Daar,met de slanke, donkere lichamen van voorns en karpers die pal onder onze voetenmajestueus langs gleden, en de krokant gebakken resten van hun aanzienlijkminder fortuinlijke ondersoortgenoten op ons bord; met het olijfgroen van hetmeer allengs grijzer wordend en de temperatuur dalend van zomers naar perfect;met schuin aan de overkant van het meer Bellagio, dat als een ontgonnenmarmergroeve lag te rusten in de laatste stralen van de zon, die bij ons alachter de Monte di Tremezzo verdwenen was; daar wist ik plotseling wat ik inmijn leven wilde bereiken: een pied‑à‑terre bezitten in Noord‑Italië. Om er tweeof drie keer per jaar thuis te kunnen komen,

Deze keer wasik omringd door omstandigheden die de perfectie van het moment wel heel sterkbenadrukten: precies de ideale temperatuur (24 graden), net de juistehoeveelheid geroezemoes, precies de goede geur (iets met feromonen en pollen),exact de juiste, voor de gelegenheid gekozen alcoholische drank. In deze lichtverdovende staat van perfectie ging het meer in de ondergaande zon lijken opeen met grove korrel genomen zwart‑wit foto voor een stijlvolle advertentie ineen glossy magazine. En blijkbaar vond het Opperwezen dat ook, want juist opdat moment zoefde een razend mooie Maserati het pleintje op en stond inéén vloeiende beweging meteen volmaakt geparkeerd: de voorwielen schuin op hettrottoir en het kontje precies al het verkeer op de smalle weg van Como naarhet noorden blokkerend. Het gekrakeel was gelukkig al spoedig niet meer van delucht.

WAAROM HET COMOMEER?

Als de herfsthet mooiste jaargetijde in Noord‑Italië is, dan is de lente het prettigste. Datheeft te maken met de herinnering aan de bittere kou van de voorbije winter.Meer dan in Nederland ben je je hier bewust van de seizoenen: met de Alpen omde hoek is de natuur heftig en primitief en zijn de weersveranderingenspectaculair en prikkelend. Wie daar gevoelig voor is voelt zich aan de oeversvan het smalle, diepe en ijskoude Comomeer al heel gauw direct betrokken bij denatuur. Het is niet voor niets dat de Italiaanse meren al in de Romeinse tijdeen geliefd vakantiegebied waren, waar de stadsmensen tot rust meenden te komendoor hun ingeslapen gevoel voor de aarde nieuw leven in te blazen.Tegelijkertijd, echter, vindt men hier forse stukken namaaknatuur, zoals detuinen en de boulevards, die verfijnd en zelfs gekunsteld aandoen, als eendecadent schilderij van een negentiende-eeuwse academische schilder.

Heel wrang ishet, dat het Comomeer slechts op zo'n veertig kilometer ligt van een plaatsjedat symbool staat voor een heel ander aspect van Noord‑Italië: het gifdorpSeveso. Ook dergelijke contrasten vind je er.

Met deazalea's en de rododendrons in bloei, met de grote stroom binnen‑ enbuitenlandse toeristen nog niet op gang gekomen, afgezien van dus wat blekeEngelsen met kaki schoudertassen, met de meeste hotels nog verborgen achterverveloze luiken en met het statige en olijfgroene meer nog slechts het domeinvan de vissers, werd ik zo verblind door alles, dat ik beschutting moest zoekenachter een paar glaasjes grappa.

Teneinde aan mijndrank te komen ben ik al drie keer in een winkeltje geweest, waar een oud,besnord man‑wijfje me afwisselend in onverstaanbaar Frans, Engels en Duits tewoord staat. Als ik dan uitleg dat ik het Italiaans weliswaar niet bijster goedspreek, maar wel redelijk begrijp, pakt ze met haar droge, hoornachtige handende mijne, schudt die en zegt in nasaal Duits dat ik juist goed Italiaansspreek. Ik schud het hoofd ("No, no, no, no, no, non párlo Italiano,solamente capíscolo!"), maar zij babbelt maar door, dolblij dat zeeindelijk eens een Duitser treft die de moeite neemt haar taal te begrijpen. Zecomplimenteert me voor de zoveelste keer en stopt me de twee flessen die ikwilde kopen in de hand en zegt: 'Nein, für Sie niex. Niex Bezahlen. Sie guteMensch.' En zo kom ik dus aan gratis acqua minerale. Helaas deed ze niethetzelfde met de chianti en de grappa: zo'n gute Mensch was ik nu ookweer niet.

DE BOEKEN ACHTERNA

Voor mij isreizen heel vaak: achterna reizen. Zo zat ik 's avonds op een terrasje met eenglaasje plaatselijke Grappa en een mineraalwater voor me, alsmede een keur aanboeken. De Italiaanse Reis van Goethelag er bij, hoewel de Duitse halfgod niet via Como, maar via Garda was gereisd.Daar lag een zeer te loven boek, dat in ruim vijfhonderd pagina'saantekeningen, gedichten en documenten de neerslag bevatte van de levenslangeliefdesverhouding tussen Hermann Hesse enItalië. Voorts kon de kenner daar op het terrastafeltje nog de VenetiaanseBrieven van Joyce & Co (GeertenMeijsing en vrienden) aantreffen. Achterna reizen dus.

Nadat ikvrijwel kritiekloos en trillend van anticipatie de wederwaardigheden tot megenomen heb van de schrijvers vóór mij, ga ik ze domweg achterna om allesbevestigd te zien. De reis als kunstboek (op hoogglanzend fotopapier.Levensecht. Erg duur!). Stendhalcontroleren, en Byron. Loeren inde steeg waar Wagner, omonverklaarbare redenen verliefd op CosimaLiszt, heeft rondgeslopen. De marmeren oksel van de Psyche van Antonio Canova betasten waar Gustave Flaubert een syfillische kus ingedrukt heeft, en ga zo maar door.

Uiteindelijkblijk je, met de geografie en de literatuur hoogstens als aanleiding,uitsluitend jezelf te bereizen. Vandaar misschien dat ik me hier, na eenafwezigheid van twee jaar, meteen thuis voelde. Ik had dit meer, dat wilzeggen: dit gedeelte van mijn innerlijke ziel reeds volledig in kaart gebracht,en herkende de aberraties en allusies, de mijne, die me zo dierbaar zijn.

Ik veegde eenpaar druppels prikwater van een van de boeken en nipte van de bittere en ietwatlaffe grappa, die hier merkwaardigerwijs in een cognacglas geserveerd werd enniet, zoals gebruikelijk, in een klein model limonadeglas. De nacht vieltollend van de slaap om haar as en met een donderende klap wierp ze zich tegeneen flank: het onweerde. De echte bui dreef bijna direct over, maar een restantbleef hangen. De regen druppelde zachtjes tegen de markies van het terras. Inmijn intense geluksgevoel wist ik: zo hoort het ook! Het regent vrij vaak inhet merengebied, maar juist dan is Italië me lief, en wordt het verschil metgewone landen zo fnuikend duidelijk. Waar andere landen triest en zieltogendnat liggen te worden onder onveranderlijk grauwe hemels, daar fleurt en geurtItalië ongelofelijk op tijdens een juni-buitje.

BELLAGIO

De volgendedag bracht het openbaar vervoer ons naar Bellagio. Een overtocht die met delangzame boot een klein kwartiertje duurde. Er vaart ook een snelledraagvleugelboot, maar die is beter geschikt voor wat gehaaster toerisme. Eentocht van noord naar zuid (Colico‑Como) duurt ook dan altijd nog anderhalf uur.De boemel doet dat traject in ruim drieënhalf uur.

De situeringvan Bellagio is uniek. Stellen we ons een Griekse Y voor, en draaien we die 180graden om, dan hebben we het Comomeer voor ons. Precies in het centrum, aanbeide kanten geflankeerd door meerarmen, vinden we het stadje, dat in deRomeinse tijd dan ook Bilacus, twee‑meren, heette. Aan de westzijde kijktBellagio uit op de Tremezzina, de streek rond Tremezzo, die niet voor niets de"Tuin van Lombardije" genoemd wordt. Vele diffusekleurenmengsels maken van de berghellingen een weldaad voor het stadse oog. Alsje vanuit Bellagio pal naar het noorden kijkt, kun je bij goed weer tot aanGravedona, dus bijna het noordelijkste deel van het meer details onderscheiden.Aan de oostzijde, ten slotte, vinden we de iets ruigere oevers rond Varenna,een klein stadje waar ik ooit het huis mijner dromen heb zien staan: vanaf demeerzijde ontdek je met enige moeite een vier verdiepingen hoog, tegen desteile berg geplakt huis, dat bijna geheel aan het oog onttrokken wordt dooreen ingewikkeld, door wingerd en klimop overwoekerd trappen- enterrassensysteem. Door de steile helling, waartegen het huis gebouwd is, isiedere verdieping als het ware gelijkvloers. De bordessen gaan naadloos over inwilde tuinen met scheefgegroeide olijfbomen die boven het meer hangen.Onderaan, als een soort van havenhoofd, rust een lustprieel met een 18e eeuwsebalustrade en een met klimrozen getooide pergola half in het meer. Op dediverse terrassen vinden we veel witgelakt gietijzer en zandstenen tuinbeelden.En in het kleine privé‑haventje slaapt een formidabele autoboot met de vitalevorm van een orka.

Ik repte menaar de tuin van de Villa Melzi. Veel mensen geven de voorkeur aan die van deVilla Carlotta, precies aan de overkant van het meer, maar mij bevalt juist deietwat naïeve rommeligheid van deze tuin. Melziwerd niet gehinderd door enige smaak. Hij was een kind van zijn tijd (zo rond1800), en zijn verzameling voorwerpen was dan ook eerder curieus dan artistiek.Wat dat betreft is zijn tuin zeer exemplarisch voor de optimistischeverzamelwoede van toen. Zijn belangrijkste verworvenheid was een grotecollectie exotische en decoratieve bomen, die vaak onnatuurlijk en plastic‑achtigaandoen, en die meegenomen zijn uit de Andes, China of de Himalaya. Krijtgrijzestammen met helgele bladeren die pijn doen aan je ogen. Bladerkronen die in demeest gekunstelde vormen gewied zijn. Substanties, waarvan het op het eerstegezicht niet zeker is of we nu te maken hebben met hout, gedroogd rubber ofoude spons.

Een zandstenensfinx begroet de bezoeker, die even verderop een paviljoentje in de vorm vaneen Afrikaanse rieten hut aantreft. Zonder orde en zonder een andere bedoelingdan blij juichend te laten zien wat voor wondere dingen er al niet op de wereldte vinden zijn, staan overal verspreid de beeldjes van draken en dichters, vangriffioenen en staatshoofden, van Catullus en van faunen. Vijvers en fonteinenop vreemde plaatsen blijven de geest verrassen.

Ik doorkruistehet smalle park, dat zich over een kilometer langs de oever van het meeruitstrekte, en uiteindelijk verliet ik het aan de zuidelijke kant, bij hetkleine, pittoreske haventje van de voorstad Loppia di Bellagio, waar ik op eenbank gezeten mijn reisboekje ging bijwerken.

Ik zou daar derest van mijn leven kunnen blijven zitten, besefte ik. Zou dat niet mooi zijn?Langzaam te verstenen, in de zon te verbleken, in de sneeuw van januari eenbeetje te verbrokkelen, en vervolgens voorgoed op te gaan in het stenenschimmenspel van deze lustwarande. "Kijk, kinderen," zouden de ouderstegen hun opgewonden kinderen zeggen terwijl ze mijn beeld naderden: "hetmeest legendarische van alle fabeldieren: de reiziger."

(foto’s vanRoberto)

Nachtzug nach Lissabon

2011-12-22T08:23:00.001+01:00

Als een soort uitvloeisel van de reis naarPortugal die we eerder dit jaar gemaakt hadden, heb ik nu ook Nachtzug nach Lissabon van PascalMercier gelezen. In de reisbagage had de Nederlandse vertaling gezeten, maardaar kwam ik na enige tientallen pagina’s niet meer doorheen. Duits is een taalwaarin het verschijnsel van de Tante Betje, naar ik begrepen heb, grammaticaalis, en dus (zo’n formele zeikerd ben ik!) niet af te keuren, maar een één opéén vertaling van deze pekelzondes tegen de grammaticale logica doet hetNederlands beslist geen goed. De zin die me uiteindelijk deed afhaken gingzoiets als: “In de lift drukte hij op de knop, liep de gang in en opende zijnkamerdeur.”

Daarna heeft het nog een tijdje geduurdvoordat ik de Duitse versie gevonden had – vreemd toch: buiten Zandvoort enSchiermonnikoog zijn de Nederlandse boekwinkels, zelfs de “betere”, wel heelschaars voorzien van literatuur in de taal van ons buurland.

Enfin, uiteindelijk had ik het boek te pakken,en na een dergelijke voorgeschiedenis probeer je er alles aan te doen om eenoptimale verbinding met het werk te verkrijgen. Maar dat viel niet mee.

De roman is geschreven door een Zwitsersefilosoof, Peter Bieri. Het is me niet helemaal duidelijk waarom hij, eenDuitstalige Zwitser, een Franstalig pseudoniem gekozen heeft. Tijdens lezingbleef ik steeds maar denken dat de roman ook min of meer door twee personengeschreven is: de romancier Pascal Mercier was verantwoordelijk voor hetverhaal, de filosoof Bieri voor de inhoud en de hier en daar wat duisterefragmenten zogenaamd uit het Portugees vertaald.

Na een tomeloos begin, dat hongerig maaktenaar meer, geraakte het verhaal in telkens rustiger achterwater, totdat er geenzichtbare beweging meer vast te stellen viel.

Het verhaal zal de meeste mensen wel bekendzijn: de Berner leraar klassieke talen Raimund Gregorius (“Mundus”) loopttoevallig een vrouw tegen het lijf die misschien zelfmoord wil plegen. Mundusredt haar (of niet? Wil ze wel zelfmoord plegen?) en neemt haar mee naar deschool waar hij les geeft. Zij schrijft met viltstift een telefoonnummer opzijn voorhoofd, dat hij gedurende de les tot verbijstering van zijn leerlingenniet weghaalt. De vrouw verdwijnt, en gegrepen door de klank van haar taal, português, koopt Mundus bij eenantiquariaat een boekje van een zekere Amadeu Inácio de Almeida Prado metduistere teksten in die taal. Hij laat zijn klas in de steek, koopt eenenkeltje Lissabon, stapt in de nachttrein en gaat de dertig jaar eerdergestorven auteur van het boekje zoeken. We zijn veertig bladzijden ver, desfeer is mooi neergezet, het aantal gepresenteerde mysteries ter ontrafeling isfijn groot, en we gaan er eens lekker voor zitten. Maar op dat moment schakeltMercier twee versnellingen terug, en vangt er een schier eindeloos kabbelend getuf aan. De taal van het boek is mooi genoeg, verzorgd, misschienwel een beetje erg bedaard en plechtig, en hier en daar bewust anachronistisch gehouden, maaral spoedig begint het volstrekte ontbreken van een plotachtige ontwikkeling mijte hinderen. Achtereenvolgens ontmoet Mundus de personen die in het leven van Prado een rol gespeeld hebben en wint hun vertrouwen: de zusters, deschoolvriend Jorge O’Kelly, een kameraad uit het verzet genaamd João Eça, diversevrouwen uit Prado’s leven en zelfs een stokoude leraar krijgt hij te spreken.Op deze manier verkrijgt Mundus op den duur weliswaar een tamelijk volledigbeeld van de schrijver (en indirect wij dus van Mundus), maar het spel wordtsteeds meer een schimmenspel en de stad waar dit alles plaatsvindt wordt ooknooit meer dan een schim: een bijna generiek decor voor innerlijke handelingen datnooit werkelijk tot kleur komt. Lissabon is geen kleurrijke stad, dat is waar,maar wordt in deze roman in zulke mate nietbeschreven, dat het verhaal net zo goed in een andere grote stad met eengeschiedenis van totalitaire dictatuur had kunnen spelen: München, Athene,Rome, Leningrad.

Uiteindelijk, wanneer hij zoveel mogelijk overPrado te weten is gekomen, en bij hemzelf een ziektebeeld de kop opsteekt vanduizeligheden (Prado is aan een aneurysma gestorven), gaat Mundus weer terugnaar Bern. En daarmee is de roman na vijfhonderd pagina’s plotseling afgelopen.Zal hij naar Lissabon terugkeren? Zal hij überhaupt blijven leven? Het is aanons om dat in te vullen.

De vrouw uit het begin komt in het geheel niet meer tersprake, het telefoonnummer waar, als een soort teaser, in de roman nog wel eenpaar keer aan wordt gerefereerd, wordt nooit gebeld. Misschien is dit een vormvan post-modernisme, maar ik vind het simpelweg een plotfout en stoor me er mateloosaan.

Waar gaat het boek nu uiteindelijk over? Goedevraag. Het korte antwoord, denk ik, is: De belofte vanhet leven, het maakbare leven, bij uitzondering wel, meestal echter niet waargemaakt.Prado’s door Bieri bedachte boekje, dat gedurende het hele verhaal als eensoort leidraad voor Mundus’ handelen dient, bevat een aantal filosofisch-essayistischeprozagedichten, die niet alleen doen denken aan een andere eenzame Portugees: FernandoPessoa, maar ook wel een beetje aan het precieuze, wollige schrijven van Bieri’sland- en taalgenoot Hermann Hesse. De thematiek ervan is evenzeer terug te voerenop het filosofische werk dat de hoogleraar Bieri zelf verricht heeft: onderzoekingennaar de vrije wil, en de filosofie van de psychologie. De hoofdpersoon van deroman is dus uiteindelijk niet Mundus Gregorius, niet Amadeu de Prado, zeker nietPascal Mercier, maar Peter Bieri, de filosoof, de subtiele, esthetische, postmoderne denkerin tinten wit.

Bij het lezen had ik steeds het gevoel dat wehier nog wel eens een literaire stripversie van te zien zullen krijgen, metveel gewandel door fauvistisch pastelgetinte, norse en nevelige straten, en meteen overvloed aan monologue intérieur.

Of toch een verfilming, misschien? Welnu, eenbezoekje aan de Internet Movie Database onthulde dat de verfilming blijkbaaraanstaande is. Met Jeremy Irons in de rol van Mundus en, als ik het tenminste goedbegrepen heb, Venessa Redgrave in de rol van Prado’s oudere zuster. ChristpherLee en Bruno Ganz worden ook aangekondigd, vast en zeker als Jorge O’Kelly enJoão Eça. Ga ik naar die film? Tja, ’t is onvermijdelijk bijna, met zo’n mooie,door Joost Swarte ontworpen Filmschuurin de stad.

Over “Tegen de keer” van Joris-Karl Huysmans

2011-12-19T12:13:00.000+01:00

(Geen verandering in de situatie van het oude blog. Nog steeds is die catastrofale migratie niet afgerond, dus hierbij herplaats ik maar weer eens een artikel dat ik niet onder wil laten sneeuwen.)

Joris-Karl Huysmans

Na een vol jaar uitgeleend te zijn geweest, keerde een paar wekengeleden mijn exemplaar van Tegen de Keer van Joris-KarlHuysmans terug. Ik ben het gaan herlezen. Wat een zonderling boek is dat toch!Wat ben ik blij dat ik het weer in huis heb! Wel hield een Frans exemplaar dewacht, maar helaas is mijn Frans niet van dien aard dat ik een dergelijk,gecondenseerd werk makkelijk kan lezen. Ik beschouw mijn onwennigheid met de Fransetaal als een van mijn grootste literaire frustraties, aangezien ik de Franstaligeliteratuur zeer bemin. De lezer zal trouwens aanstonds merken dat ik, hoewel ikhet dus in de Nederlandse vertaling van Jan Siebeling gelezen heb, een paar keer uit het Franszal citeren.

Een culturele stroming is de decadente romantiek nooit geweest, wel eenlevenshouding. Zoals in onze tijd de hippies al datgene vergaarden, wat in hunvage “Ahnen” paste als “gaaf” en “te gek”, of het nu de trommelvliesverscheurende psychedelica vanHawkwind was, of de geciseleerde, overwaaiende raga's van Ravi Shankar, zodeden de Romantisch-Decadenten van de negentiende eeuw dat ook. Men verzameldebeeldjes uit India, Turkse tapijten, grafiek van Rops en Redon, fraaie,handgebonden dichtbundels van tijdgenoten. Men dronk de wijnen en likeuren vanexquise origine uit rijk versierde, kristallen glazen. Over alles heen hing eengeur van parfum en bloemextracten. Ramen werden zelden geopend. Men zat in zijneigen burchtjes in groeiende wanhoop geborgen te wezen. Verliet men ooit devertrouwde vesting, dan was dat om gezien te worden in de society, om gevat ensarcastisch te zijn, om mee te doen aan de grote rage van de Wagneropera's.

Ongemakkelijk gekleed in rok en korset, met stijfsel in de nek en strakgespannen sjerpen rond de buik deed men waar men het beste in was: verfijndzijn. Marcel Proust kon je zo tegenkomen, Oscar Wilde, Gabriele D'Annunzio, LouisCouperus, Robert de Montesquiou. Geld was geen probleem: men was bemiddeld. Menbezat een bescheiden landgoed net buiten Parijs, waar men soirees organiseerdeen maîtresses onderhield. De verfijning was tegelijk vorm en inhoud. Het eigenleven diende kunst te zijn.

ÀRebours, in het Nederlands doorJan Siebelink vertaald als Tegen de Keer, beschrijft deontwikkeling van Duc Jean Floressas Des Esseintes, een “estheet” die opdertigjarige leeftijd het Parijse societyleven vaarwel zegt en zich terugtrektin een woning buiten de stad waar hij zich, bijgestaan door twee trouwebedienden, omringt met de voorwerpen die hem lief zijn. Deze personage isgebaseerd deels op Huysmans zelf, deels op de eerder genoemde Montesquiou, dietrouwens ook de inspiratie opleverde voor Baron de Charlus in Proust’s À la recherche du temps perdu.

Het boek begint met de, in die tijd bij de naturalisten zeer geliefde psychologischeen fysionomische analyse van het voorgeslacht van Des Esseintes door middel vande familieportrettengalerij. Het blijkt dat Jean als laatste van de familie hetresultaat is van twee eeuwen van verfijning en inteelt en alle eigenschappenvan verval en decadentie bevat: “... ungrèle jeune homme de trente ans, anémique et nerveux, aux joues caves, aux yeuxd'un bleu froid d'acier, au nez éventé et pourtant droit, aux mains sèches etfluettes.” Voorwaar, bijna een tekstboek-personage voor de naturalist. Deonontkoombaarheid van Jeans lot is door de portrettengalerij in feite reedsondubbelzinnig aangeduid.

Hij richt zijn nieuwe woning in en besteedt daarbij veel aandacht aande kleur en het materiaal van de wandbekleding. Uiteindelijk kiest hij voororanje marokijn, want “les yeux des genssurexcités et étiques chérissent, presque tous, cette couleur irritante etmaladive, aux splendeurs fictives, aux fièvres acides: l'orange.”

Na zijn huis volledig gemeubileerd en ingericht te hebben volgens dezeen soortgelijke filosofieën, houdt Des Esseintes een bespiegeling over deboeken die hij in zijn nieuwe leven wenst te handhaven. Een heel hoofdstuk langworden de Latijnse schrijvers gekeurd en beoordeeld. Vergilius is maar zozo,Petronius geweldig, maar de echte voorkeur van Des Esseintes gaat, hoe kan hetook anders, uit naar de periode van het decadente Latijn, de derde, vierde envijfde eeuw, als de taal al enige tijd aan het rotten en vergaan is. Tot in detiende eeuw vindt Des Esseintes nog schrijvers die hem, met een geestigezinswending, een gekunsteld woord of een gevatte gedachte kunnen bekoren.

Het volgende hoofdstuk houdt zich bezig met juwelen. Om een bepaald,ongewenst effect van het donkere tapijt te neutraliseren, laat Des Esseinteshet schild van een schildpad met goud en edelstenen bekleden, zodat het beest,als het over dat tapijt rondloopt, vreemde, en verrassende prikkels aan zijnzintuigen kan geven. Na een proeverij van diverse dranken, die hij in zijn mondals muziekinstrumenten laat samenspelen treft hij de schildpad dood aan: gewendals het was aan een rustig leventje, had het de plotselinge weelde niet kunnendragen.

Gustave Moreau: Triomphe d'Alexandre le Grand (1875-1890)

In het volgende hoofdstuk worden de goede van de slechte kunstenaarsonderscheiden. Gustave Moreau, Jan Luyken, Odilon Redon en Greco kunnen DesEsseintes’ goedkeuring wegdragen. Hoofdstuk zes is een heel eigenaardig traktaat,dat probeert aan te tonen dat het naturalisme dood is. Des Esseintes’ poging omvan een straatschoffie een moordenaar te maken door een onontkoombaar proces ingang te brengen mislukt. Weinig als het te maken heeft met het verhaal, is hetvan grote betekenis voor het begrip van Huysmans, die zich in dit boekdefinitief aan de overheersende invloed van Zola en diens voorbestemdheidsleerprobeert te onttrekken. Of dat gelukt is, is een tweede. De terugkeer naar hetbanale, aan het eind van de roman geeft aan dat, in weerwil van alle pogingen, voor Joris-Karl Huysmans de naturalistische wetten van Zola inhoge mate nog steeds gelden.

Na bespiegelingen over de godsdienst en het onderwijs, waarin hetkarakter van Des Esseintes iets meer reliëf begint te krijgen, wordt er eenhoofdstuk gewijd aan bloemen en planten. Uiteraard verkiest te held te werk tegaan volgens het principe Ars naturaemagistra, en schaft hij zich alleen die planten aan, die door hunonnatuurlijk uiterlijk de natuur in zich lijken te ontkennen. (Des Esseintesheeft ook een mechanisch aquarium, waarin kunstvissen door een motortjeaangedreven hun automatische rondjes zwemmen.)

Een felle, zeer perverse serie herinneringen aan de vrouwen die hijheeft bezeten, waaronder een slangenmens en een buikspreekster die, op hethoogtepunt van de liefdesdaad met barse mannenstem ‘Doe open, ik heb je in degaten!’ en dergelijke moet roepen, wordt opgevolgd door een studie over geurenen parfums. De eerste verschijnselen van Des Esseintes’ neurotische onttakelinglaat zich merken als hij een waanvoorstelling van geuren beleeft.

Hij kan zijn eten niet meer binnenhouden en besluit dat een reis naarEngeland hem goed zal doen. Hij laat zijn koffers pakken en maakt zich op voorde boottocht. In de haven, nog in Frankrijk, betreedt hij een Engels café, waarhij zich te goed doet aan stout en Engels eten. De neurose lijkt voorbij...Willens en wetens laat hij de boot vertrekken en hij keert bevredigd terug. Hijwilde immers in Engeland niets anders dan de zinnen verzetten. Welnu, hij heeftEngels om zich heen gehoord, heeft Engels voedsel en Engelse drank tot zichgenomen, er is werkelijk niets dat hij nog feitelijk in dat land kan vinden,dat hij niet daar in het café heeft geproefd. De illusie van een reis is dereis zelve.

Terug in zijn huis begint hij zijn moderne literatuur te ordenen:Baudelaire, Verlaine, Poe, Barbey D'Aureyvilly, stuk voor stuk door drukkersvolgens zijn speciale wensen gedrukt in een oplage van één, staan in zijnkasten. Naast de Latijnse schrijvers en de moderne Fransen, interesseert verdergeen enkele literatuur Des Esseintes.

De ziekteverschijnselen van de held keren in verhevigde mate terug. Eenarts geeft hem purgeermiddelen en roert in zijn ontlasting. Nadat de muziek vanSchubert en het Gregoriaans nog zijn behandeld, laat Huysmans zijn hoofdpersoonde grote nederlaag ondergaan. De arts beveelt hem, om zijn leven te redden,zich weer onder de mensen te begeven. Hij is gedwongen zijn vesting op tegeven: “comme un raz de marée, les vaguesde la médiocrité humaine montent jusqu'au ciel et elles vont engloutir lerefuge dont j'ouvre, malgré moi, les digues.”

Hoewel bedoeld als een “postnaturalistische” inventarisatie van wat deromantisch-decadent bezighield, en geenszins een positief rapport over delevenswijze, werd À Rebours alspoedig tot een Bijbel van de decadentie. Het boek werd bestudeerd als ware heteen vroege versie van Amy Grosskamp-ten Have’s Hoe hoort het eigenlijk? Tijdens het geruchtmakende proces werdOscar Wilde gedwongen toe te geven dat het “gevaarlijke boek uit de gelebibliotheek”, dat als richtsnoer diende voor Dorian Gray, ditzelfde À Rebours was. Het cultboek, dat uitleggaf over de meest uiteenlopende onderwerpen van "goede smaak": welkebloemen juist, welke ordinair waren, met welke juwelen men wel en met welke menniet gezien kon worden, wie van de Katholieke Franse schrijvers aanvaardbaarwaren, hoe men geurensymfonieën kon componeren en welke uitgave van Petronius’ Satyricon de beste was (de zeer zeldzameoctavo-uitgave van Janus Douza, Leiden 1585). Bij dit alles verloren de adeptende zeer belangrijke notie uit het oog, dat Huysmans nog steeds in zijn ziel eenNaturalist was, die erop uit was de verstikkende beklemming van predestinatieen noodlot, de onontkoombare lelijkheid van het bestaan te beschrijven.Klinisch als een medisch of psychiatrisch rapport beschrijft À Rebours in wezenniets anders dan een gevangenencel. Weliswaar kunstig van guirlandes enmarokijn voorzien, maar toch een cel. De ramen van de vesting blijven gesloten- ontsnappen is onmogelijk. De bedrieglijk aantrekkelijke sfeer vangesoigneerdheid en stijl keert zich tegen de hoofdpersoon en drijft hem tot derand van de afgrond: de waanzin en de dood.

En zo beschouwd is het boek mislukt: wat een poging moest zijn eendefinitief einde van het naturalisme in te luiden, is een naturalistisch werkvan de eerste orde geworden, de verregaande plotloosheid ten spijt. Maar alsinventaris van een belangrijke en nogal schimmige toestand van artistiek enesthetisch bewustzijn, die we “decadente romantiek” noemen, is het boek vanonvervangbare waarde.

Luie Grieken

2011-12-15T10:01:00.003+01:00

Waar ik me steeds kwader over maak, is deenorme hoeveelheid redeneerfouten die er sluipen in de discussie betreffendedie luie Grieken en Spanjaarden. Zelfs een “intellectueel” als Holman raaskaltin Het Parool als een aartsreactionaire oom die nooit verder is gekomen dan LTSlassen, en nu als ultieme vervulling van zijn ambities de C-pupillen magcoachen. Het moge misschien als postmoderne ironie gepresenteerd worden, maarhet is doodgewoon racisme. En dat meehuilen met de reactionaire wolven vindtaltijd weer plaats met die harde, door teveel bier en zware shag hees geworden,smalende voetbalkantinestem.

Ten eerste is niet het Griekse volk schuldigaan hun economische puinhoop. Dat zijn de boven hen gestelden, de mensen metmacht: politici, topambtenaren en bankiers, drie beroepsgroepen die bijdefinitie zijn: corrupt, kortzichtig en misdadig. Het enige dat je in dit gevalde Griekse bevolking kunt verwijten is dat ze niets tegen deze hun opgelegdeincompetentie ondernomen heeft, maar dergelijk verwijt hoor je nu weer niet uitde mond van de aartscynische VVD die, als een kleine groep hier in Nederland nueens wel in opstand komt tegen die incompetentie en misdadigheid en demonstratiefgaat kamperen op het Beursplein, met een smeercampagne terugslaat en hetliefste de protesterenden hun uitkering wil afnemen. Begrijpelijk natuurlijk,want de VVD staat pal aan de zijde van de georganiseerde economische misdaad.De ultieme taak van de VVD als regeringspartij zou moeten zijn om hun misdadigevriendjes in Griekenland af te vallen, maar dat doet ze natuurlijk niet. Daaromis het ook zo bizar dat uitgerekend de VVD de puinhopen op moet ruimen. Dat daardus een aanzienlijke hoeveelheid gedraai, gelieg en gekonkel plaats gaatvinden, spreekt vanzelf.

Een tweede redeneerfout is dat die luieGrieken hun gejammer moeten staken en gewoon, net als wij, tot hun vijfenzestigstedoor moeten blijven werken. Een driedubbel domme en ook weer nogal misdadigeredeneerfout. Ten eerste is het een volledig uit de lucht gegrepen fabeltje datde Grieken, na een arbeidsleven waarin ze zogenaamd toch al weinig of nietshebben uitgevoerd, van hun staat al op hun vijftigste met pensioen mogen. Depensioenleeftijd ligt daar net zo hoog als in de rest van Europa. Daar staattegenover dat de gemiddelde levensverwachting van de Grieken aanzienlijk lager isdan de onze. Het gaat er dus om hoe je rekent: vanaf het einde of vanaf hetbegin. Bismarck, de uitvinder van het pensioen, rekende vanaf het einde toenhij de Duitse arbeiders met een levensverwachting van gemiddeld 67 jaar, tweejaren gemeenschappelijk betaalde rust gunde, en wie zijn wij om het dan andersomte willen? En ten derde, en dit is het belangrijkste, is het duidelijk dat inwelk sociaal stelsel de Grieken ook mogen leven, het er een is dat hunaangeleerd is, zoals wij het onze hebben aangeleerd. Uiteraard is er geenobjectieve maat. ’s Lands wijs ‘s lands eer. Dat roepen de politieke gangstersvan onze regering ten slotte ook als een buitenlander het waagt zich in onsland te vestigen. Aanpassen of opdonderen. Nu is daar op zich iets voor tezeggen, al zou ik het eerder als een verzoek dan als een plicht willenformuleren, maar dat zou meteen ook moeten betekenen dat, zomin alsbuitenlanders in ons land ons hun levenswijze kunnen opdringen, wij dat niet inhet buitenland kunnen en mogen. Dat noemen ze: meten met twee maten. Dat noemik: verkapt racisme. Wie er aangesproken moet worden op het veronderstelde feitdat de Grieken al met hun vijftigste met pensioen mogen? De Grieken? Of tocheigenlijk hun overheid? Zeg het maar. Ik word ondertussen onpasselijk van hethermetische cynisme der machthebbers.

Ik geef zo om dode objecten

2011-12-09T07:37:00.001+01:00

Ik geef zo om dode objecten

Omdat zij bewegingloos zijn

Van stofjes tot presse-papiers

Een biljet van vijf Euro in kunsthars

Plastic Kerstmannen in eeuwig verdronkensneeuwstormen

Beelden die lijken te lopen

Maar dat niet doen

Ik heb medelijden met hen allemaal

Wat denken ze

Als ze ergens aangekomen zijn

Zuchten ze dan ontgoocheld

En als ze vertrekken

Hebben ze spijt?

Is een sofa gelukkiger in de ene hoek

Dan in een andere

En wat vindt de kamer ervan?

Ik geef zo om dode objecten

Ik geef om hen allemaal

Natuurkunde is niet fair

Is een boom die een hobbelpaard werd

Een vervulde ambitie

En is het zaagsel jaloers?

Die dingen baren me zorgen

Peperkorrels bewegen niet

Totdat ze drie weken later

Een ijsje bederven

Is het goud in Fort Knox gelukkig?

Ik geef om die dingen

Sommige dingen blijven liever op zichzelf

Zandkorrels geven de voorkeur aan elkaar

Maar magneten hebben twee kanten

Geen keuze voor suiker

Maar waar kon hij anders uit kiezen

Dan te verdrinken in koffie of verdrinken inthee

De frustraties van levenloosheid

Misschien is het beter zo

Hoe minder beweegbare delen

Hoe minder er fout kan gaan

Ik hou me met zulke dingen bezig

Ik geef zo om dode objecten

Ik geef om hen allemaal

(Kevin Godley & Lol Creme)

De Witte

2011-12-07T08:09:00.001+01:00

Ik werk bijeen grote bibliotheek in Den Haag. Zoals overal waar de dienst uitgemaakt wordtdoor jonge managers, verandert ook daar de terminologie per week, dus ik kan unu niet vertellen wat mijn functie momenteel is. In het manageriale dieventaaltjesvan een jaar geleden was ik nog een “informatie-specialist”, en die term is eenbeetje bij me blijven hangen.

In diebibliotheek staat een boekenkast waar het brede publiek niet bij kan, en waarmedewerkers hun ongewenste boeken kunnen achterlaten. Zoiets als de Ruilwinkel inLeiden dus, die geldloze winkel, opgezet door de anarchisten van Eurodusnie(die zullen zich, nu ze in de PVV een onwaarschijnlijke bondgenoot in de strijdtegen de Euro hebben gevonden nog wel eens op het gedreadlockte hoofd krabben,denk ik zo). Ikzelf heb in de loop der jaren al zeker drie meter boeken uit diekast gehaald. Daar staat dan tegenover dat ik er minstens vijftien meter ingedumpt heb. Iedere keer dat ik verhuisde werd mijn materiële bezit minder, alvindt de huisgenote dat het nog veel radicaler had gekund.

Rijp engroen vind je ertussen. Heel veel kinderboeken, wanneer de kleuters van debibliotheekmedewerkers doorgegroeid waren naar Jip en Janneke, en daarna naarCarrie Slee. Heel veel smoezelige pockets met whodunnits van Dorothy Sayer enJohn Dickson Carr, zonder twijfel uit erfenissen overgenomen en door het NRC-Next-volkjeonleesbaar geacht want geen literairethrillers. Persoonlijk heb ik liever één romannetje van Edmund Crispin dan hetgehele œuvre der Nederlandse vrouwelijke literaire thrillerschrijvers, maar datterzijde.

Vorigeweek trok ik uit die kast gelijktijdig Luisteraars!van Karel van het Reve, een bundeling radiopraatjes die de “geleerde broer” inde jaren 1980-1990 insprak voor de Wereldomroep, en De val van August Willemsen, een bundel cursiefjes in dagboekvormover zijn herstel in een revalidatiecentrum na een dronken val met heupbreuk.Beide boeken, rond 1990 uitgegeven, lezen vlotjes weg en doen mij nu, in 2011het meest denken aan… een blog! Hier zijn twee bloggers avant la lettre aan hetwoord. Bondig, mild maar stekelig, dwars en persoonlijk – ze zijn te vroeggeboren (of gestorven, zo je wil).

Vaakgebeuren er rare dingen in die ruilkast, die oorspronkelijk De Witte Bibliotheek gedoopt was, maar nu alom bekend staat als De Witte. Zo had mijn huisgenote hetzondag over De zwarte met het blanke hartvan Arthur Japin, en dat ze die toch ook nog eens wilde lezen. Ik vroeg memeteen af of ik dat boek ooit in De Wittegezien had, kon het me niet herinneren. De volgende dag keek ik ’s ochtendseven: niets, natuurlijk. Maar toen ik, vlak voordat ik die middag weer naarhuis wilde gaan, nog even ging peilen, bleek hij er plotseling te staan! Samenmet een Nederlandse vertaling van Nachtzugnach Lissabon, dat ik juist op die dag zou uitlezen, en een bundelliedteksten van onze grote tekstdichter Friso Wiegersma. De nachttrein liet ikstaan, die had ik immers al, maar de andere twee heb ik meegenomen.

Hetboekje over Wiegersma heeft een prachtige titel: Telkens weer Het dorp. Oh wat kan ik intens genieten van woordconstructies die, van links naar rechts,van boven naar beneden, een compacte, gecondenseerde prachttruc bevatten. Bijnaals een gecomponeerd schaakprobleem. De titel is natuurlijk een samenvoegingvan de twee beroemdste liedteksten van de meester, maar het is hier pure poëzie geworden. Want wrang en zelfs eenbeetje cynisch. Alsof de beroemdheid van dat ene lied het leven van Wiegersma volledig,tot vervelens toe bepaald heeft. Ik word vrolijk van dergelijk knappe vondsten.

In detrein op weg naar Den Haag zocht ik vandaag naar andere voorbeelden van dezewoordtoverij, en ik heb er nog twee gevonden. De wilde Engelse pop-panelshow Never Mind the Buzzcocks werd plotselingook in Nederland uitgezonden, met een Nederlands panel. Zo’n één-op-éénvertaling naar Nederlandse context mislukt natuurlijk altijd (zie Dit was het nieuws), maar de vertalingvan de titel vind ik ronduit briljant, beter zelfs dan de oorspronkelijkeEngels vondst: Doe maar Normaal!Juist omdat deze titel niet, zoals het Engelse origineel, schettert en heelveel ruimte in beslag neemt, is hij superieur.

Eenderde geval dat me te binnen schoot, waar ik ook zeer veel bewondering voorheb, is het vermaarde programma Spuitenen Slikken, dat een dubbele dubbelzinnigheid bevat die ik pas na een tijdjedoorhad: beide termen slaan gelijkelijk op de beide hoofdonderwerpen van hetprogramma: seks en drugs. Ik heb het programma nooit gezien, maar de titelalleen al geeft het bestaansrecht.

Mijneigen beste poging op dit gebied steekt daar wat bleekjes bij af. In de latejaren tachtig meenden we met ons drieën dat de wereld op nog weer eenreclamebureau zat te wachten. Tijdens de oprichtingsvergadering/brainstormmoest het natuurlijk over de naam gaan. Wij drieën, Groothoff voor de zakelijkekant, Wijkstra voor de visuele zijde, en Eksteen als tekstuele zuil, waren nietzo goed in het oeverloos koffie slurpend breinwaaien, en al snel werd ikongeduldig. Toen kwam mijn vondst: GrootSteenwijk. Een ironische samenvoeging van onze drie achternamen. Ironisch,omdat we in Amsterdam zaten, en niet in het uiterste noorden van Overijssel. Dediscussie was wat mij betreft meteen afgelopen, dit moest de naam worden. Deandere twee waren tegen. Uiteindelijk werd het SOTA, wat staat voor State ofthe Art. Ik kon wel janken. Een maand later was het prille bedrijfalweer opgeheven.

Gentle Giant: de geboorte van een bewustwording

2011-12-02T17:33:00.000+01:00

(Gedurende een paar dagen was het oude blog weer te bezoeken (minus de illustraties), maar nu is het weer heel wisselend: het ene moment wel, het volgende moment weer niet. Daarom ga ik maar gewoon door met het herplaatsen van geredigeerde stukken uit "De dwarse man 1.0" in het kader van het project BLOGHERSTEL)

Inhet begin was er alleen maar muziek, goede en slechte, schetterend uit eenklein transistorradiootje. Je had het slechte Engels van Cuby en Q65, “deKjoe”, of het geaffecteerde Engels van Peter Sarsted. Jehad de Beatles en de Stones, natuurlijk. Wij waren van de Beatles. We haddenproblemen met de Stones-fans: ze sleepten met hun handen over de grond. Ze hingenin bomen en gooiden met stenen, takken, hompen klei en uitwerpselen.

Toenkwam Jethro Tull en iets later Lucky Man vanEmerson, Lake & Palmer. Ik was veertien. Aqualungen 21st Century Schizoid Man daverdenmijn wereld binnen. Gedaan was het met de Kinks en de Troggs. Mijn vrienden enik begonnen te roken. In het begin slechts tabak.

Toenliet Jerzy ons op een dag een heel bijzonder nummer horen op zijn Philipscassettespelertje. Uit de amorfe diffuusheid van het apparaatje klonken deallervreemdste klanken. Het begon met een slagroom-achtig orgelgeluid, Eenzachte, tamelijk hoge en nogal onzeker klinkende jongensstem zong “Free from the start, left to depart”.Een gierende, vervormde gitaar doorbrak de sereniteit van het eerste deel, eneen rauwe, dominante stem schreeuwde: “Ipeel the paint, look underneath!” Dát was interessant. Maar wat was het, invredesnaam?

Petervan Kranen dacht aan Pink Floyd. Gerrie hield het op het nieuwe King Crimsonalbum, dat we nog niet gehoord hadden. Toen onthulde Jerzy het. Gentle Giant.

Gentlewat? We schudden ons hoofd misprijzend: maar Jezus man, dat bekt toch van geenkanten? Gentle Giant. Dzjennel Dzjajint.

Nietteminmoesten we er meer van weten. Gentle Giant. Ik oefende de naam, want ikvermoedde dat ik die naam wel vaker zou gaan noemen in mijn leven.

Eenpaar weken later kondigde Tineke, toentertijd nog een min of meertoonaangevende, min of meer underground-dj (naast, curieus genoeg, depresentatrice van Koffietijd) denieuwe LP van Gentle Giant aan: Octopus.Hun vierde. We bleken behoorlijk achter te lopen. Ze draaide een paar nummersvan die plaat, midden in de nacht. Ik had een SONYTR-1829, waar ik heel trots op was. De volgendedag holde ik van platenzaak naar platenzaak en uiteindelijk vond ik de LP, ineen grote zaak bij de RAI. Mijn spaargeld was meteen helemaal op. Thuisgekomen zetteik hem direct op mijn goedkope platenspelertje en ik luisterde hem drie keerachter elkaar af.

Het was een openbaring. Alles kreeg ineensbetekenis, kleur, smaak. Mijn leven was voorgoed veranderd, dingen zouden nooitmeer als vroeger zijn. Harmonieën, melodieën, vreemde maten, vreemdeinstrumenten, een delicate variatie van textuur in ieder nummer: Octopus was de nieuwe wereld, eniedereen moest dat weten!

Onlangswas ik met mijn zoon naar een schaakwedstrijd getogen. Hij speelt mee in wat deGrand-Prix genoemd wordt: 8 of 9wedstrijden, iedere maand een zaterdag, verspreid over het hele gebied van deorganiserende bond. In dit geval de Leidse. Je komt op die manier in dorpen alsVoorhout, Kudelstaart, Helleakker en ’t Eind van Al.

Bijdit toernooi was het de ouders niet toegestaan om in de speelzaal teverblijven. Ik begrijp dat wel: hoewel ik niet zo in elkaar zit, is er een menigtevaders die middels sisgeluiden, trappen tegen stoelpoten of meedogenlozepeptalk hun kinderen tot grootmeesterniveau hopen op te stuwen.

Vanwegedit vaderverbod besloot ik om eenmiddellange wandeling te gaan maken door de in het heldere eind-oktoberlichtaangenaam fris geurende polderland. Ik schroefde de dopjes van mijn iPod inmijn oren en, in een opwelling, programmeerde ik de eerste vier LP’s van GentleGiant, goed voor ruim twee uur, precies de voorgenomen wandeltijd.

Enterwijl ik daar liep, helemaal alleen, in de stilte van de herfstige natuur,zonder een plicht en zonder een doel, met alleen de geluiden uit hetmp3-apparaatje, die door de directheid van oortelefoontjes helderder enintenser tot me kwamen dan in decennia, beleefde ik de magische, kritischemomenten weer van mijn vormingsjaren.

Ik luisterde naar het zoeken in de eersteplaat, Gentle Giant, de spookachtigekunstigheid van Acquiring the Taste,de vreemdheid van Three Friends enten slotte ging ik met mijn hebberige vingertjes door een schatkist die tot derand gevuld was met juwelen en parelkettingen, brokaat en zwaar fluweel, goudenzegelringen en exotische piasters en dubloenen: Octopus. Ik was weer 15. Even moest mijn leven weer beginnen, evenwas Octopus weer het allerbeste datooit, op welk gebied dan ook, door wie dan ook waar ter wereld ooit gedaan was. Iets om voor televen. Ook dat kan de iPod dus met je doen, dames en heren. Denk daar niet tegering over!

Closet-maximalist

2011-11-29T10:56:00.001+01:00

Ik heb onlangs iets over mezelf ontdekt dat medwong mijn zelfbeeld een beetje te wijzigen. Het is een miniem detail, en heeftverder geen enkele invloed op mijn doen en laten, maar het interesseerde meomdat het voor mij duidelijk maakte hoezeer je jezelf kunt bedotten met een inde loop der jaren vastgeroest zelfbeeld.

Van jongs af aan heb ik een (volgens vriendennogal neurotisch) verschil gemaakt tussen de maximalistische en deoptimalistische levensinstelling. Een maximalist, zo had ik besloten, is iemanddie te allen tijde streeft naar honderd procent. Minder is onaanvaardbaar wanteen nederlaag. Een optimalist was iemand die streefde naar in ieder gevalzestig procent, alles meer is meegenomen. Ik was, het zal de lezer duidelijkzijn (want anders zou ik niet iets dergelijks ingewikkelds bedacht hebben) eenoptimalist. Optimalisten zijn ontspannener, want sneller tevreden, en hebben,stelde ik me voor, een prettige leven. Geen extreme toppen, weinig diepe dalen,het leek wel een beetje op een filosofische variant van Prozac.

Nu is het zo dat mijn moeder de laatste tijdnogal achteruitgaat. Ze raakt haar korte termijn geheugen kwijt, is vaak ergmoe en gelaten. Ook wordt ze minder met scrabble. Vroeger speelden we op eenredelijk hoog niveau. Scores van boven de 500 punten waren normaal. We warentegen elkaar opgewassen, en vooral verdedigend was zij een heel geslepenspeelster.

Nog steeds is scrabble zo ongeveer het enigepleziertje in haar leven, alleen ziet ze nu de lettermogelijkheden niet meer,ze vergeet haar lijst met y-woorden (uiteraard speelden we volgens de officiëlespelregels, waarbij de y ook echt als y-grec neergelegd moest worden), en zelegt foute woorden neer. Het mag: ze is 87. Om die reden heb ik me voorgenomenom dan ook niet meer zo fanatiek op winst te spelen. Als ik vroeger een7-letterwoord kon neerleggen dat een beetje twijfelachtig was, pleitte ik,desnoods vijf minuten lang, met voorbeeldzinnen en raadpleging van dedriedelige Dikke van Dale. Tegenwoordig probeer ik het niet eens. ‘Laat maar,’denk ik dan, ‘het moet gezellig blijven.’ En op dat moment doet zich iets voor,waar ik in het begin van dit stukje aan refereerde. In plaats van dat ikvervolgens een ander, nog steeds goed scorend tweede-keus-woord neerleg, doe ikmaar wat. Een “t” en een “s” achter een “e” leggen voor drie punten, zulkedingen. Ik bedacht bij het naar huis gaan dat dit toch eigenlijk typisch hetgedrag was van een maximalist. Het door mij zo verachte “alles of niets” van devoetbalcommentator (‘Wat nou alles of niets? Alles of iets minder!’ placht ikte smalen) had mijn scrabble-gedrag van die dag beheerst. Was dit altijd al zogeweest, of stak het nu juist de kop op door de mezelf opgelegde beperkingen?Tijdens een barre wandeling door een plotselinge, ijskoude regenbui naarmetrostation RAI, concludeerde ik dat het goedbeschouwd altijd al zo geweestwas: als ik een mooi 7-letterwoord niet kon neerleggen, was ik zo teleurgestelddat ik de op één na beste combinatie eenvoudig niet zag, en uiteindelijk maareen flutwoordje neerlegde. Ik heb mijn hersens afgepijnigd of ik nog anderevoorbeelden uit mijn leven kon vinden, maar me wilde niets te binnen schieten.Ik ben al die tijd, op het gebied van scrabble, een “closet-maximalist”geweest!

Bologna, La Rossa

2011-11-25T07:41:00.000+01:00

DE ONBEKENDSTE STAD VAN ITALIE

Na enkele uren in hetveel te drukke Bolognese verkeer te hebben verkeerd vonden we een eenvoudigpensionnetje in de achterbuurt, nabij de Hollandse Steeg. Onze kamer in het achttiende-eeuwse gebouw werd opgesierd door vreemde, naïeve muurschilderingen, dienauwelijks iets voorstellen. En hoewel de herbergier een onduidelijk riekend engeil uit zijn ogen kijkend mannetje was, waren we toch wel tevreden, want dekamer was, zelfs voor onze begrippen, bepaald niet duur (helemaal niet als jein aanmerking neemt dat we een zaal hadden toegewezen gekregen met in totaalzeven bedden, slaapbanken en ledikanten; ik heb vijf van de zeven slaapplaatsenuit geprobeerd, voordat ik mijn definitieve keuze maakte) en bovendien ligt ditonderkomen op een halve minuut lopen van het Centro Storico. En dat kwam goeduit, want ik wilde het juist over dat historische centrum hebben.

DE VEILIGE STAD VANKORAAL

Dat Bolognaverhoudingsgewijs onbekend is bij de gemiddelde reizigers, heeft een eenvoudigeverklaring: de omgeving van Bologna is afgrijselijk. Je rijdt ongeveer een uurdoor een soort suburbaan industrielandschap, en het duurt heel lang voordat jezover in de stad bent doorgedrongen dat je het juweel herkent. Bologna, "LaRossa" is een roodkoralen stad, drie kilometer in doorsnede, volgebouwdmet van die knoestige, laatmiddeleeuwse gildehuizen met rommelige pilaartjesen rode dakpannen. Een soort Anton Pieck voor de intellectueel, zullen we maarzeggen. Omdat het in de streek tamelijk veel schijnt te regenen hebben debewoners het noodzakelijk geacht, de stad bijna geheel te overdekken; ze zijnpanisch bang voor neerslag. Het hele leven vindt plaats onder de beroemdegalerijen van Bologna. Men ontbijt er, leest er de krant, bespreekt er de politiek,studeert er, bedelt er, viert er feest en maakt er verkeringen uit. Tenovervloede loopt iedereen met een paraplu (vermoedelijk voor het oversteken vangalerij naar galerij) en alsof dat allemaal nog niet voldoende is, dragen allemannen keurig opgevouwen over hun arm een modieuze trench-coat van dunne stof.Enorm elegant allemaal, natuurlijk, maar het sjouwen met al die rommel betekentwel dat de Bolognezen waarschijnlijk de enige Italiaanse bevolkingsgroep vormendie praat zonder de handen te gebruiken.

De verschillen tussen Bologna en, ommaar eens wat te noemen, Florence zijn opvallend. Florence barst van dekunstvoorwerpen, maar je hebt mensen die er zich niet op hun gemak voelen. Hetis niet zo dat de overdaad ze teveel wordt, integendeel, veeleer ontbreekt erjuist iets. Ik ben er graag, maar altijd met een licht gevoel van vervreemding,van "doorreis". In Bologna besef je wat datgene is, dat in Florenceontbreekt: "geborgenheid". Hier zijn geen ogenuitstekendeprachtgebouwen, hier zijn geen verbluffende kunstgalerieën, ook zijn hier nietde veelbezongen parken, heuvels, rivieren. Hier is geborgenheid. Ondanks hetwoedende gebries van bussen in de smalle straatjes, heeft geen moderne invloedzich wezenlijk in de binnenstad weten te nestelen, en als je op het plein staatweet je dat je omringd bent door ruim anderhalve kilometer verleden in iederewindrichting: de stad lijkt hermetisch afgesloten. Je bent hier veilig. Droomgerust, reiziger, de stad waakt over je.

DE IN DE STEEK GELATEN KERK

Dit was niet de eerste keer dat ik inBologna was, dus ik wist wat me te doen stond. Diegenen die deze vreemde stadnog nooit bezochten moeten nu aandachtig lezen, daar ik de novicen een methodeaan de hand ga doen om optimaal onder de indruk te geraken van hetbelangrijkste gebouw van Bologna, de grote Basilica di San Petronio. Om diekerk als een shot pure heroïne op je in te laten werken moet je een omtrekkendebeweging maken (gesteld dat je in dezelfde wijk bent ondergebracht als wij -vrij waarschijnlijk eigenlijk, daar de goedkope hotelletjes in die wijk tevinden zijn). Je loopt, net zoals ik dat vanmiddag deed, het grote plein op inde richting van het Palazzo del Podestà, het paleis van de burgemeester, datrecht tegenover de basiliek ligt. Ik zorgde er voor, niet per ongeluk naarrechts te kijken. Dus staarde ik naar het niet zo interessante PalazzoComunale, dat dateert uit 1287, en dat weliswaar een aardige weerspiegelinggeeft van Bologna's toenmalige macht, maar dat bepaald niet de harten sneller doetkloppen van de minnaars van architectonische mirakelen. Het is een saai blokzonder al te veel details. Bij de Neptunusfontein (waarover later meer) sloegik rechtsaf, de galerij van het paleis van de burgemeester in. In het middenvan die galerij aangekomen, haalde ik diep adem en wendde me abrupt naar de in1390 begonnen basiliek, waar ik nu recht voor stond. Een afgrondelijkemelancholie maakte zich van me meester zodra ik het meest ontluisterende gebouwvan Italië terugzag; deze bakstenen kolos is onafgemaakt, of preciezer: in desteek gelaten.

Weer was ik tot in het merg van mijnbotten geraakt door de desolate aanblik van menselijke machteloosheid, maarenigszins tot mijn verbazing waren mijn gevoelens positief: ik hield van hetbetreurenswaardige bakbeest.

Ook in Florence staat zo'n onafgemaaktekerk, de S. Lorenzo. Bij die kerk heeft men in het geheel nagelaten de marmerenfaçade aan te brengen, zodat het gebouw de indruk wekt van een zandkasteel waareen golf overheen is gegaan. Ondanks de onafgemaaktheid doet die kerk weldegelijk homogeen en evenwichtig aan, omdat het bakstenen skelet, dat er nustaat, natuurlijk wel volgens alle bouwkundige wetten vervaardigd is. DePetroniokerk, daarentegen, is in de grond genomen belachelijk. Vol goede moed ismen begonnen met het aanbrengen van de prachtfaçade van van rood en wit marmeren daadwerkelijk is er over de hele lengte een strook aangebracht van ongeveertwaalf meter hoog, met de bedoeling om uiteindelijk de Dom van Florence naar dekroon te steken zowel in schoonheid als in grootte, maar het marmeren gedeelteeindigt abrupt in een afdakje van rode dakpannen en de rest van de voorgevelbestaat uit baksteen. In zekere zin zou iets dergelijks nog kunnen overeenkomenmet een bepaald gevoel voor proporties, ware het niet dat men aan de uitersteoostkant is begonnen aan een volgende, hogere strook marmer, zodat de kerkineens een asymmetrische, volledig uit het lood geslagen indruk maakt. Hetlijkt wel alsof de bouwmeester plotseling besefte, dat het toch allemaal geenzin had, dat het leven slechts lijden is en tot niets dient, dus wat zou hijzich te sappel maken!

Ik wandelde de langs de kerk lopende Viadell'Archiginnasio in, om naar nog een ander onthutsend fenomeen te kijken. Hettransept is namelijk ook onvoltooid, en wel op de meest rigoureuze manier: hetis afgehakt. Letterlijk. Alsof een oude Etruskische oergod in barbaarseverbittering met zijn bijl het zijschip heeft geamputeerd. (Zoiets kan heelgoed. De oude en nieuwe godsdiensten zijn nog lang niet klaar met hunonderlinge geschillen en draaien elkaar nog geregeld loeren. Bij mij thuis wistooit een duif mijn studeerkamer binnen te dringen, waar hij pontificaal gingzitten kakken op mijn opengeslagen Homerus. Ik bedoel maar.) De amputatie is zeervolledig. Dwars door een gotisch venster. De ene helft bestaat wel, maar waarde andere had moeten zijn is nu een straat met bussen en zenuwachtig gesticulerende Italianen in hun te kleine Fiatjes. Een stuk van de stenenomlijsting steekt als een norse wenkbrauw de lucht in. Ik rilde terwijl ikterugliep naar het plein. Ik houd veel van deze stad, niet in het minst vanwegede kerk, maar ik vraag me af of dergelijke gevoelens niet eigenlijk ziekelijken af te keuren zijn.

VAN FONTEINEN EN RELIGIEUZE DOOLHOVEN

Waar ik ook ben in Italië, het gaatvanzelfsprekend nooit zonder Dr. L. van Egeraat. Bij elkaar gejat of niet,zijn reisboeken zijn onschatbaar, meer nog vanwege hun pedante humor danvanwege hun informatie, die er overigens ook best mag wezen. Tijdens eenverblijf in het buitenland stijgt mijn waardering voor deze auteur telkensverder. Ik reken hem thans tot de belangrijkste Nederlandse humoristen.

Zo lees ik hier in zijn meesterwerk"Gids voor Noord-Italië" over de Neptunusfontein dat hij"prachtig" moet zijn. Ik ben het werkelijk vaak eens met "IlDottore", maar in dit geval toch niet! Wie eens smakelijk wil lachen, moetnu direct vol tanken en afreizen naar Bologna om er de prachtige Fontana delNettuno te gaan bezichtigen. Het is een vreselijk ding waar op een pedestal metvolgevreten engeltjes een overgespierde bruut van een Neptunus met te smalleenkels tevergeefs bevallig staat te wezen, terwijl hij omringd wordt door viervlezige sirenes van aangetast brons, die ferm haar machtige tieten omklemmen ineen vertwijfelde poging, enig vocht aan die organen te ontworstelen, - iets datgoddank niet meer lukt. In een toeristisch boekje heb ik de fontein in vollewerking gezien. Uit iedere tepel spoten drie stralen water. Een goede pogingvan het Maniërisme om aan te tonen hoe smakeloos een kunststroming kan wordenals de strenge controle van het manifest, alsmede het talent van debelangrijkste vertegenwoordigers begint te ontbreken. Maar kom, laten we niette lang boos blijven op die enkele schandvlek.

Ik liep de Via Rizzoli in en passeerdede twee scheve torens van Bologna, die in niets doen denken aan die van Pisa.Eerder zijn ze familie van de knoestige torens van San Gimignano. Dat ze in dedertiende en veertiende eeuw al vermaard waren, blijkt uit het feit dat Danteze in zijn werk noemt. Ik liet ze deze keer echter links liggen, omdat ik eenandere belangrijke attractie op het oog had, een religieuze knoedel, die S.Stefano genoemd werd. "Le sette chiese", de zeven kerken, zoals hetbouwsel in de volksmond bekend staat, is een complex van heilige gebouwen,waarvan de oorsprong vaak niet meer te achterhalen is. In de loop der eeuwen iser zoveel toegevoegd, gerestaureerd, weggehaald en veranderd, dat zelfs demeest deskundige personen op sommige punten nog slechts kunnen gissen.

Zoveel is zeker: de oudste kerk is eenBasilica del S. Sepolcro, waarvan stukken uit de derde eeuw stammen, maarandere delen zijn van bijna tien eeuwen later. Om deze oude koepelkerk heenvinden we nog drie andere kleine kerken (de grootste is ongeveer dertig meterlang). Deze kerkendoolhof wordt opgediend in een bedje van kloosters enkloostertuinen. Verder zijn er dan nog de kryptes, die bij een ordentelijkekerk al een zekere architectonische onafhankelijkheid plegen te vertonen, metbijvoorbeeld de vloer van een oude Romeinse tempel en in de hoek zevenovergebleven pilaren van een vroeg Romaans kerkje, maar in een legpuzzel als deS. Stefano is daar al helemaal geen touw meer aan vast te knopen. Ik vroeg meaf, terwijl ik door een onooglijk raampje het heilige graf in staarde, of eenarcheoloog nu juist blij zou moeten zijn met een dergelijk complex, of dat hijer gillend van op de loop zou moeten gaan. Er zijn in ieder geval heel watboeken over deze ene kerk verschenen.

Maar blijkbaar zijn de uitbaters nietecht gelukkig met al te diepgaande kennis omtrent dit bouwsel, want toen ik hetstoffige raampje trachtte schoon te vegen om wat aandachtiger de binnenkant vanhet graf te bestuderen werd ik door een norse monnik met enkele goedgekozenwoorden gesommeerd, op te sodemieteren.

Een microscopisch klein kerkje vormt deentree van een museum, waar ze een originele, grofwollen pij van de heiligeFranciscus bewaren. Of althans, dat beweren ze. Mij geeft zoiets altijd eenongemakkelijk gevoel. Want heel graag druk ik mijn neus tegen het spiegelglasvan zo'n vitrine teneinde mijn hersens volmaakt leeg te laten lopen in hetgevoel hier een uiterst magisch en heilig relict voor me te zien, maar meestalword je belazerd waar je bij staat en blijk je naar een geslaagde replica vankunststof te staren, omdat het oorspronkelijke stuk reeds lang geleden totgruis vergaan is. Denk maar eens aan de plastic standbeelden in Florence, of deCampanile in Venetië! Van de hoeveelheid nagels van het kruis die volgens debewaarders der diverse kerkschatten overgeleverd zijn, kan men een redelijkgesorteerde timmerwinkel beginnen. De arme Jezus moet vele honderden spijkersin Zijn lichaam hebben gekregen! (Waarbij andere geleerden me weer vertellen,dat het in die tijd volstrekt ongebruikelijk was dat de gekruisigdenvastgetimmerd werden: men bond ze vast met touw, en liet ze in de zonverdrogen. Die visie kan men bijvoorbeeld lezen in het boek "De Meester EnMargarita" van Michail Boelgakov.) Dus wat moet ik als eenvoudige toeristnu wel en niet geloven?

Ik heb meestal maar heel weinig impulsennodig om een excuus voor een alcoholische versnapering te vinden. De verwarringdie zo'n legpuzzelkerk als de S. Stefano bij mij veroorzaakt had, deed mebuitengekomen dan ook ras naar een enkel glaasje plaatselijke grappa grijpen.Dik en vet, deze, romig. Lekker, hoor, maar wel oppassen geblazen.

LA GRASSA

In Bologna vind je opvallendeverschillen in prijzen. Het is een elegante stad, de vrouwen lopen erzelfbewust en ongenaakbaar rond in dure ontwerpersmode, en net als Milaan heeftde stad een sfeer van Amerikaanse vlijt en rijkdom. Il Dottore spreekt gevatvan: "Dante en Dior". Maar tegelijk is het een belangrijkestudentenstad en een traditioneel bolwerk van de Italiaanse CommunistischePartij, toen die nog bestond, zodat "La Rossa" niet alleen slaat opde kleur van de dakpannen, maar zeker ook op de politieke gezindheid. Dit allesbrengt met zich mee, dat je er naast zeer exquise en peperdure restaurants ookuiterst betaalbare, studentikoze eetcafés kunt vinden. Voor ieder wat wils,kortom. Uiteraard kozen wij voor de goedkoopte: een buitengewoon grotepizza-kelder, waar de tweede bijnaam van Bologna alle eer aangedaan werd."La Grassa", de vette, is een stad waar het goed van eten is. Veel,vet, smakelijk. Zoals gebruikelijk in het noorden eerder met boter dan metolijfolie bereid. Olijfolie wordt door de Italianen niet als een culinairevondst beschouwd, maar als nooddruft: met boter kunnen bakken is een teken vanwelvaart.

In die pizzatent bleek wel meteen hetgrote nadeel van zo'n studentenstad: nadat we een aangeschoten studentsociologie, die een helaas volkomen onbegrijpelijke voordracht hield,heen gestuurd hadden met een consumptie, raakten we in gesprek met tweestudenten kunstgeschiedenis uit Amsterdam, met wie we wat gemeenschappelijkekennissen bleken te delen. Zodoende wankelden we eerst tegen vieren dehotelkamer binnen en was de volgende dag min of meer verwoest. Hoe je het ookbekijkt, dat is eigenlijk heel zonde.

Mijn huwelijk met Jethro Tull

2011-11-21T08:03:00.000+01:00

Hoewel sinds kort weer een kreupele versie van mijn oorspronkelijk blog in de lucht is, herstellende van een bijna fatale operatie, heb ik besloten om voorlopig verder te gaan met deze, versie 2.0. Ik was voornemens om een aantal van mijn stukken hier te herplaatsen, omdat ze op de een of andere manier dierbaar zijn en vorm geven aan wie ik ben, of ben geweest. Deze keer een ode aan de band die, meer dan wie ook, vanaf mijn prilste jeugd bepalend geweest is voor mijn muzikale vorming.

1968

Sommige dingen gaan nooit weg. Ook al zweer je ze, keer op keer, officieelaf, ook al roep je de banvloek over ze uit, niets helpt: hardnekkig blijven ze aanje kleven, als klitten, ondanks al je pogingen ze weg te vegen. Neem nu Jethro Tull. Tweeënveertig jaar geledendrongen deze woeste, harige lieden mijn gerauhfaserdejongenskamer binnen en sedertdien zijn ze, veel ouder nu, buikiger en aanmerkelijkminder harig, voortdurend aanwezig gebleven. Soms als een bron van ongebreideldeergernis, dan weer als steun en toeverlaat in moeilijke tijden. De rockband alsoude, vormloze, lubberige sweater. Een beetje vaal geworden, misschien, lichtelijk verdachtgeurend en met hier en daar een vlek die je er niet meer uitkrijgt, maarje enige, je echte, je eigen en eeuwige lievelingstrui.

1969

Deze band, geesteskind van IanAnderson, de iconische fluitist, gekleed in zwerverskleren, balancerend op éénbeen, of als een demente satyr in de microfoon grommend en grijnzend met zijn slechte gebit, kwam oorspronkelijkuit de Noord-Engelse badplaats Blackpool. Met één oog gericht op het zuiden,Liverpool, en natuurlijk Londen, en met het ander op het noorden (deSchotse Hooglanden), had deze van oorsprong blues-, en zelfs rhythm &blues-band van jongs af aan een onverwacht grote affiniteit met jazz, enkeltische folk. Naast de dwarsfluit als eigenzinnig solo-instrument, werd desound van Tull al vroeg gekleurd door mandolines. De combinatie van blues, rock, jazz enfolk was voor mijn zich vers ontwikkelende puber-oren onweerstaanbaar. Dit wasstevige muziek, die eigenwijs was, uiterst precies, maar beslist niet truttig.Hier stonden vier wilde mannen die meer dan levensgroot waren, met snorren enbaarden, en haar van vijfendertig centimeter. Hier kon ik (12 jaar) wat mee.

Aanvankelijk was ik vooral een fan van de groep die Benefit (1969) maakte. Die compromisloze (men zou nu zeggen: bijnapunk-achtige) rockmuziek, die tegelijk opwindend en intimiderend, psychedelischen droevig was, bracht precies de juiste dosis vreemdheid aan in mijn leven.

Reünie (ca. 1975)

Daarna, in 1970 kwam het eerste magnum opus: Aqualung. Nog steeds moeten de thans 65-jarige heren van de bandnummers als Locomotive Breath, en My God spelen. We kenden de plaat uitons hoofd, zo goed zelfs, dat ik soms fysiek onwel werd van de herkenning.

Met Thick as a Brick (1971) en daarnaA Passion Play (1972), werd de bandeen vertegenwoordiger van wat progrock genoemd werd: Yes, King Crimson of Van der Graaf Generator waren hunbondgenoten. De kleding werd pompeuzer, de live-show bombastischer. Een tijdlang was mijn favoriete plaat het gezellige, buikige progfolk album Songs from the Wood. De groepsledendroegen fezzen en kalotjes, monocles, vesten van brokaat en laarzen van delicaatgemzenleer. Het was, eerlijk is eerlijk, eigenlijk geen gezicht.

1977

Een versobering vond plaats in 1980. De synthesizer werd groots binnengehaald,en gedurende een flink deel van de tachtiger jaren was ik dol op Broadsword and the Beast, eenelectroprogfolk album.

Tijdverdichting. Daar heb ik vreselijkeproblemen mee. Jethro Tull kent voor mij een aantal zeer precies gedefinieerdeperiodes: 1968-1970 de eerste, principiële, blues-rock-fase. 1970-1979 waren deprog-rock jaren. En 1980-2011 was de derde fase. Men begrijpt mijn probleem. Diederde fase duurt nu al 32 jaar!!

In die derde fase heb ik het meeste gedaan aan Tull. Ik stroopteplatenbeurzen en –winkeltjes af op zoek naar bootlegs en zeldzaam import-materiaal.Van het internet haalde ik oude en nieuwe liveconcerten. Tot de eeuwwisselingkocht ik braaf alles wat de heren in de recycler wilden gooien, long lost tapes, Anniversary sets, noem maar op. Tot het me allengs teveel werd. Nogsteeds kom ik bijna wekelijks nieuw live-materiaal van ze tegen, opbittorrentsites als Dimeadozen, of Hunger City, maar ik download niets mee. Ik heb genoeg. Ik benklaar.

2007

En nog altijd staan de heren op de bühne (ik ga niet meer naar hunconcerten), nog altijd worden er (zij het steeds minder frequent) platen gemaakt(ik heb de nieuwste platen niet meer aangeschaft. Geloof ik. Ik zou het moetennakijken). Maar het enige oorspronkelijke lid is Ian Anderson, en zijn kompaan Martin Barre doet meevanaf plaat no. 2. De rest van de bezetting is een immer wisselend groepjeheren van wie ik momenteel, moet ik eerlijk bekennen, de namen niet eens weet.De laatste tijd draai ik op mijn iPod vrij veel, vooral ouder Tull-materiaal,en steeds vaker één LP met name, die ik nu dan ook formeel uit wil roepen totmijn favoriete Tull-plaat: Benefit.

De cirkel is, wat mij betreft, rond.

Wees kijker!

2011-11-15T17:56:00.001+01:00

Ik was wat doelloos aanhet ronddwalen in het internet en kwam op Wikipedia terecht bij het lemma overde Slinger van Foucault, zoals dat gebeuren kan. Ergens onderaan las ik ietsdat me een schok gaf: “Sinds 1 mei 2007,”stond er, “hangt er weer een Slinger vanFoucault in de Grote Kerk in Veere. Deze slinger is ontworpen en gemaakt doorde kunstenaar Kees Wijker uit Middelburg (Zeeland).” Kees! Die had ik alweereen paar jaar niet meer gegoogled. Hoe zou het met hem zijn?

Kees kende ik als een broodmagereslungel met slordig, naar alle kanten wild wegspringend haar, en een altijd mildgeamuseerde grijns. Kraaienpootjes en grote, sterke, ietwat grauwe tanden.Scherpe neus voor het absurde, een vat vol laterale uitspraken. Lief vond ikhem, uitgesproken lief. Hij was zomaar op een dag de schaakclub binnengelopen,in navolging van een heleboel andere schakende alumni van de Rietveld-Academie.Erg sterk waren ze niet, die beeldend kunstenaars, maar ze waren wild envrolijk en door hun vrije geest werden ze al snel zeer gewaardeerde clubleden,die een flink deel van de sfeer op de vereniging bepaalden.

Al gauw vormden Kees enik de redactie van het clubblad. Zijn schrijfstijl was een perfecteweerspiegeling van zijn persoon: altijd licht verbaasd, altijd mild ironisch,altijd vol zelfdeprecatie. Meestal schreef hij over zijn eigen bangelijkeschaak en zijn kolossale blunders, maar omdat hij dat zo consequent deed, vondhij dat hij het zich ook kon veroorloven om nu en dan heel venijnig over zijntegenstanders te schrijven. Moest hij tegen een uitermate vervelend mannetjespelen, beschreef hij in zijn verslag extreem precies dienseigenaardigheden, maar meestal verdronk hij in hyperrealistische, millimetergrotedetails die weliswaar schaaktechnischniets ophelderden, maar wel een fijne inkijk opleverden in zijnbelevingswereld. Een commentaar bij zijn zet 2 c2-c4 luidt: “Ik benlinkshandig, dus speelde ik op de damevleugel. De klok stond echter rechts, dusper zet moest ik steeds de maximale afstand asbak-bord-klok overbruggen, dusveel voordeel had ik hier niet met mijn d-opening. Wel drukte ik een keer deklok van Wim in, die links van me zat en na de partij nam ik zelfs Wimsaansteker mee die exact gelijk is aan de mijne: ik heb er nu twee en Wim nul.Later probeerde ook mijn tegenstander deze klok in te drukken, maar hij bedachtzich op tijd. Hij had een aansteker met een bijna blote vrouw erop en rooktedan ook veel.”

Hij ontwierp uiteraard deomslagen van het clubblad, en in die tijd hadden we met dat blad een zekerenaam verworven. Landelijke schaakbladen citeerden uit ons werk, en op eenbepaald moment had New in Chess, toenal en nog steeds het beste schaaktijdschrift ter wereld, een ontwerp van hemzonder bronvermelding overgenomen. Kees realiseerde het zich ook, maar het liethem koud. ‘Ze doen maar.’

Als beeldend kunstenaarmaakte hij voornamelijk kinetische installaties. Alles wat hij uitgedacht had,was in vele grote schetsen vereeuwigd. Hij tekende zijn laterale ideeën uit enmonteerde ze vervolgens met schroevendraaier en soldeerbout. Zijn kunstwerkenhadden de kleine, menselijke maat van Meccano en de elektrischeexperimenteerdoos van onze jeugd. Hij schreeuwde niet, maar fluisterde, altijden eeuwig met een ironische grinniklach. Druk op een knopje en ergens achtereen raam gaat een lichtje branden, een belletje rinkelen. Opdracht aan dekijker: probeer je voor te stellen wat er achter dat raam gebeurt. Draai eensaan deze slinger. Zie je hoe een rare vogel waggelend van links naar rechtsloopt? Waarom zou hij dat doen? Kees’ levensmotto was een spoonerisme op zijnnaam: Wees kijker!

Ik heb nog wel middagengesuppoost op tentoonstellingen van Kees. Ik was een fan, en ben dat eigenlijk altijd,zij het op afstand, gebleven. Als er weer ergens een glimlach aan een draadjehing, verbonden met een aan-en-uit-knopje, en ik kwam het toevallig tegen ophet internet, was mijn dag weer even een klein beetje draaglijker geworden.

Plotseling was hijverdwenen. Nieuwe vriendin, nieuwe woonplaats. Middelburg. Wij op de schaakclubbegrepen het niet: Middelburg?? Kennelijk wist hij wat hij deed. Hij heeft eenmooie website, Middelburg lijkt bezaaid met grijnsjes van zijn hand, hij heeftde pendel van Veere mogen bouwen. Het is hem, zo te zien, goed gegaan en daarben ik blij om.

AUTODIDACT (wat ik later wilde worden)

2011-11-11T08:52:00.001+01:00

Zo zou ik alles uit het leven halen,

jawel. Zo zou ik wel eens laten zien.

Onhaalbaarst loerde me verleidelijk

met grote groene jade ogen aan.

Mijn kinderlongen zongen over altijd

te blijven leven, ach die dagen duurden

en duurden maar. Want dacht ik mij een dag?

Ik dacht mij levenslang een toekomst toe.

Ik droomde met ambitie, met precisie.

Of denk ik maar? Waar is de toekomst nu?

Wat leerde ik mezelf dat nu nog waar is?

En waartoe vreet dit vuurtje sneller weg

wat ooit onschendbaar was en eeuwig leek,

wat nooit tot as en sintels worden kon?

Verbaasd trok soms een kort en iel pleziertje

aan mijn bespatte jaspand dat ik zacht

tevreden knorde. Leende ik mijn tijd zo

aan vluchtig, zwijgend lachen? Schiep ik vreugde?

Wel ging ik later snel weer verder met

verval: mijn levenswerk, ik was er goed in.

Het is de kunst van telkens sneller doodgaan.

Ik hield kantoor in bad en bed en tuin.

Ik deed waar ik het best in was, waarin

ik excelleerde. Deed met woorden zaken

door middels zingen dingen te bezweren

Of denk ik maar? Ik ging (ik kon volstrekt

niets anders) verder met mijn snelle eind.

Ik ging maar verder met mijn eigen doodgaan.

III

Zo knap: ik leerde steeds mezelf een ochtend?

Ik gaf een zachte, bitterzilte dauw af,

die lauwe morgens vullen mocht? Ach heus

en dat is mij dus allemaal gelukt?

Of denk ik maar? Maar dan: wat wilde ik,

wat wilde ik dan zijn? De avond moest

ik worden: dove sintel naast het vuur,

een dode dichter. En volstrekt vergeten.

Onhaalbaar? Ideaal? Ik zoek nog steeds.

Misschien een iets te hoog gegrepen doel,

misschien een valse hovaardij met vals

gevoel en valse hoop, maar wat ter wereld

vergunde ik me wel te kunnen worden?

En mócht ik wel iets van mijn leven worden?

februari/april 2008

Eat your heart out, Claude Lorrain!

2011-11-06T12:12:00.003+01:00

Ik ben maar eens naar de Claude Lorrain tentoonstelling inhet Teylers-Museum geweest. Het moest er toch van komen. Samen met een vrienddie op bezoek was, wandelde ik donderdagmiddag naar het vergrouwde, neo-classisistischegebouw aan het Spaarne.
Op voorhand weet je hoe zo’n tentoonstelling ingericht zalgaan worden: een zes- of achttal grote werken van de Lotharischelandschapschilder, omspoeld door een enorme hoeveelheid tekeningen uit devermaarde eigen collectie van het Teylers: studies, invloeden, navolgingen,modes, technieken, kruisbestuivingen en reisdoelen. Mooi, economisch en vooralhandig gedaan. Ik sneer niet, ik heb daar oprechte bewondering voor.

Claude Lorrain, Kustlandschap met Perseus en de oorsprong van koraal,1673

Maar dan, de schilderijen zelf. Een landschapje neerzetten,dat kon hij inderdaad wel. Dat konden ze allemaal wel, die zeventiende-eeuwers.Een leuk herbergje, een kekke ruïne, een nerveus stroompje: geen enkel probleem.Maar wat een gestuntel ineens als Lorrain begon aan het schilderen vanechte mensen! Een fiasco werd dat: houten klazen, in krampachtige houdingen, onzeker geschetst als door dehand van een twaalfjarige! Zie maar:

detail

In eerste instantie dacht ik dat dit schilderij een vroegjeugdwerk moest zijn, gezien het onnatuurlijke water, het onzekere fort in deverte, de pardoes op het water gekwakte weerschijn van de zon, en vooral delede poppen die onnatuurlijk op de rotsen neergelegd leken, metals hoogtepunt een bespottelijk pegasusje, dus ik was verbaasd om te zien datdit werk juist geschilderd was door een zeventigjarige, op het hoogtepunt van zijn commerciëlesucces (hij nam geen opdrachten meer aan, was volgeboekt)! Neen, mensen kon hij niet, en fabeldieren al helemaalniet.

Als ik in het Teylers ben (zo’n eenmaal per jaar, schat ik)moet ik altijd even eer komen bewijzen aan twee grote schilderijen van mijnfavoriete negentiende-eeuwse Nederlandse schilder, de in Middelburg geborenBarend Cornelis Koekkoek. Als men mij wel eens vraagt waar ik als dwarsezeikerd dan wèl van houd, zeg ik meestal ‘Voornamelijk tot en met Vermeer. Delate Frans Hals en Rembrandt zijn me eigenlijk alweer te woest, en natuurlijkis er dan nog de geniale Barend Koekkoek.’ Uiteraard denken ze dan dat ik eengrapje maak, maar dat is niet zo.

Barend Cornelis Koekkoek, Zomer, 1830

Barend Cornelis Koekkoek, Winter, 1837

De tweedekker Zomeren Winter hangen in de zaal met depermanente collectie, ouderwets opgehangen onder en boven elkaar, en geenstukje muur onbenut latend. De afbeeldingen die ik van het internet heb gepluktdoen absoluut geen recht aan de met uiterste precisie op het doek gekerfde taferelen.Waar bijvoorbeeld de boomstam linksonder in Wintereen beetje vaag blijft, is hij in werkelijkheid messcherp geciseleerd. Beideschilderijen (het kwadrant linksonder van Zomeren de boom in Winter doen bijnacomputer-generated aan!) zijn haast magisch-realistisch te noemen, meer in derichting van Willink of Delvaux, dan van Lorrain, in ieder geval. Trots liet ik mijnmetgezel deze twee grote proto-postmoderne meesterwerken zien. Stil werd hij,terecht. Bedachtzaam gluurde hij naar de details. Hij zag wat ik in die schilderijengezien had, en gaf me gelijk. De rug weer rechtend deed hij een paar stappen achteruiten sprak met verblufte bewondering in zijn stem de magische woorden van de aanhefvan dit stukje: ‘Eat your heart out, Claude Lorrain!’

Te gast bij Fausto en Jopie

2011-11-04T10:20:00.000+01:00

In gans Lombardijeregende het nog steeds en dat was de eervorige dag begonnen. De autochtone bevolking washelemaal van streek. Zo’n weertje hadden ze in lange tijd niet gezien. Een oudevisser in Bellagio had de vorige avond ogenblikkelijk een sterk verhaal uit deoude doos gehaald over de regens van 1937 of ’36, toen het ook zo...

Bellagio wasdie ochtend zo’n vermoeiend nat stadje dat ons de moed in de schoenen zakte, enwe besloten om voor de regen te vluchten richting CroceSerra di Andrate, een dorpje gelegen op de flanken van de Alpen, precies tussenIvrea en Biella in de Italiaanse provincie Piemonte. Niet dat het daar weldroog zou zijn, vermoedelijk juist niet, maar in dat gehucht bevindt zich hetHotel Belvedere van de oom en tante van Frans, en daar valt warmte, gezelligheid,drank en voedsel te halen, alsook, zo verzekerde Frans me, een unieke inkijk inhet “gewone, dagelijkse leven van de Italiaan”. Lullen kan hij wel!

Halverwege de ritreed hij het parkeerterrein van een wegrestaurant op. ‘Je weet maar nooit. Zerekenen natuurlijk niet op ons, we kunnen beter nog iets eten.’ Ik haalde mijn schouders op ‘Het is jouw familie, je zult zewel het beste kennen.’ Ik nam een bordje toast met gorgonzola, Frans een cotoletta alla milanese (eigenlijk nietsanders dan een wiener schnitzel meteen chique naam) en flink gevuld reden we verder.

Zio Fausto

In CroceSerra draaiden we een haarspeldbocht in en plotseling stond Frans op de rem.‘Daar is oom Fausto!’ Op een steil, onooglijk driehoekje land in een bocht vande kronkelige weg was een kleine, oudere man met een paar olijfbomen bezig. Hijdroeg een dikke, wollen trui en trok zich niets aan van het slechte weer. Fransstak zijn hoofd uit het autoraam en riep hem: ‘Fausto! Zio Fausto!’ De manschuifelde voorzichtig de steilte af en gleed naar beneden naar de auto. Hijbegroette ons enthousiast en bezwoer ons om drie weken te blijven, of zes. Ineen vreemd mengsel van Italiaans, Frans, Duits, rudimentair Nederlands en zelfswat kelig Arabisch dat ik hier onmogelijk kan herhalen, bezwoer hij ons sneldoor te rijden, want over een half uur zou er gegeten worden. Frans keek eenbeetje beteuterd en ik was blij dat ik in het wegrestaurant iets lichts hadgenomen.

Eenpaar honderd meter verderop lag dan het hotel, geïsoleerd aan de weg, op deflank van de zuidelijkste Alp, uitkijkend (als het niet zulk slecht weer zouzijn geweest) over de gehele Po-vlakte.

Zia Jopie

Fausto, een vriendelijke,opa-achtige man, is getrouwd met een Nederlandse, een zuster van Frans’ vader:tante Jopie. Het stel was kinderloos gebleven en genoot intens van hetuitnodigen van familie voor een verblijf in hun hotel, dat verder geslotenbleef, want al dat gedoe met gasten, dat kon het echtpaar op leeftijd echt nietmeer aan. Slechts één uitzondering werd er gemaakt: voor het begin van hetvoetbalseizoen bivakkeerde tijdens hun traditionele trainingskamp de voltalligeploeg van Juventus Torino in het hotel. Buiten deze periode is het grote gebouwvoor driekwart afgesloten en duister. Luiken dicht, kamers op slot.

Luiken dicht, kamers op slot

Naast Frans en mijwaren er nog twee gezinnen aanwezig, neven van Frans met aanhang. Kinderenrenden schreeuwend door de verlaten corridors en voegden Nieuw-Zeelands Engelstoe aan de Babylonische spraakverwarringen. Zia Jopie presenteerde wat antipasti en een voormiddaglikeurtje enin afwachting van zio Fausto vloeide de gehele volksmassa langzaam naar deeetzaal, waar een reusachtige achttien-persoons eettafel gedekt stond af tewachten. Het meubel zag er geroutineerd uit: het had al veel meegemaakt.

Met de komst vanFausto begon het eigenlijke middagmaal. Een grote pan maccheroni met een frisse paprika-saus, iets met witvis en spinazie,en dan het pronkstuk: een brassato,in rode wijn gestoofd mals rundvlees. Gegrilde zucchini erbij, alsook een soort aardappelkoekjes en een schotelmet paddenstoelen van de buurt. En overal karaffen wijn, natuurlijk. Witte enrode. Alles en iedereen praatte en discussieerde door elkaar. Fausto, in hetmidden gezeten, vertelde over zijn werk in Marokko, en hoe hij Jopie ontmoethad, Jopie zelf, kordaat en voorzien van een pinnige, getinte damesbril rendeaf en aan met schotels en schalen. Nee, personeel hadden ze niet. Alleen als LaJuve in het hotel logeerde, dan huurden ze een paar koks en wat meisjes in.Verder kwam er iedere week een dame de paar gebruikte kamers schoonmaken. Ditalles verteld in een taaltje dat zonder andere aanleiding van taal switchte,dan dat Fausto het Engels voor eetkamer ineens niet meer wist, en viaSpeisezimmer in het Duits verder begon te ratelen. En nu moesten we allemaalstil zijn want nu zou hij, zelf wijnboer geweest zijnde, de trots van de streekpresenteren. “Keine Rot, keinebianco, sondern un vino rosato, so good, c’est le... comme s’appelle? the prideof the region, how you say, il miglior vino della regione!’ Echte wijnliefhebbers van hier, zoverzekerde hij ons, drinken rosé. Ik geloofde hem op zijn woordenvloed.

Fausto bleek ook eenfervent villabezoeker te zijn, en gaf ons enkele gouden tips. De villa is inNoord-Italië een apart fenomeen, iets tussen een museum en een ruïne in.Engeland heeft er ook talrijke, sommige nog bewoond. Het nadeel is dat ze vaakom die reden niet voor het publiek te bezichtigen zijn, behalve met een forseintroductie, die Fausto, als jongen van de streek, vaak verworven had. Bovendienwas hij handig en had als klusjesman menig oprijlaantje opgehoogd.

Het eten duurde,zoals hier gebruikelijk, tot een uur of vier. Tijdens het uitbuiken werd er eentrolley binnengereden vol Gorgonzola,Bel Paese en Robiola, die als warme boter smeert. Daar hoorde natuurlijk eenzoete dessertwijn bij.

Dan moesten weallemaal naar buiten, de mist in. Het was in ieder geval droog, dat scheeldeweer, maar wel bleef het erg kil. Later die week zouden we verder naar het zuiden gaan,naar Florence, of misschien naar Napels. Voorlopig moesten we het doen met dekou van de Alpen.

Il Castello di Andrate

Naast het hotelbleek een wonderbaarlijk, middeleeuws kasteel te liggen, althans, eenschaalmodel op halve grootte, een paar dozijn jaren eerder door een excentriekestreekgenoot gebouwd. Ik kon met mijn bijna twee meter, net onder de grotepoort door en moest bukken om de zaaltjes te kunnen betreden.

Terug in hethotel dwaalde ik een beetje door de lege gangen en kwam plotseling in eenvreemde ruimte terecht. Het was ondertussen al behoorlijk donker aan het wordenen ik kon zo gauw geen lichtknopje vinden. Op de tast schuifelde ik door eenzaal waar, als de muren van een doolhof, honderden schilderijen blekenopgehangen te zijn. Niet alleen aan de muren dus, maar ogenschijnlijk in hetwilde weg, aan staalkabeltjes die afhingen van het plafond. In de snelgroeiende schemering kon ik ternauwernood zien dat al deze schilderijtjes teneerste landschapstukjes waren, en ten tweede prutswerk. Zou dit de passie vanFausto zijn? Het zou me tegenvallen van hem. Hij gaf zelf het antwoord.Plotseling was de zaal hel verlicht en in zijn maccheroni-taaltje legde hij uitdat dit de permanente opslag was van de producten van de locale vereniging voorpintura naturalista. Hij had daartoe devoormalige balzaal uitgekozen, die anders nooit meer gebruikt zou worden.Tijdens zijn uitleg schoot één van de kinderen op een driewieler voorbij.‘Kom,’ zei Fausto, ‘tijd voor de cena,de avondmaaltijd.’

Na weer een wilde,kosmopolitische eet- en drinksessie met Frans, Nederlands, Italiaans en Nieuw-Zeelandsals voornaamste lingue franche, ongezeglijke,driftige kinderen en het rustpunt zia Jopie, die als jeugdherbergmoeder zeer ophaar plaats zou zijn geweest, riep zio Fausto, toen hij genoeg begon te krijgenvan het eten: “Cocktail!” waarna hij verdween naar de bar om voor ons allemaaleen negroni samen te gaan stellen, ietsmet Cinzano, Campari en gin.

Ik trok me eventer verfrissing terug naar buiten. De mist was nog steeds dicht. Je zag geenhand voor ogen. Vanuit een slaapkamer stamelden geluiden de vochtige tuin in.Dichterbij werd het flauwtjes oplichtende vierkant een raam, waarachter zacht gerucht tehoren was. Aan de overkant van de weg lag het terras van het hotel, aan de randvan de onzichtbare afgrond. Plotseling, alsof dit voor mij alleen gebeurde,trok de mist op en ontvouwde zich de ware diepte van de Po-vlakte. Tweelichtzwakke schijnsels ontstonden in de verte. ‘Dat glinsterende, schitterendelicht,’ zei alomtegenwoordige Fausto, terwijl hij een negroni op de stenen tafel zette, ‘is Milaan. En dat andere, zachtelicht, een beetje dof, zie je? Dat licht is Turijn.’

Terug in hethotel werd het aangeschoten natafelen afgerond toen Fausto, die zich begon tevervelen, luide kraaide: ‘Und jetzt: spiele!’ Onder zijn leiding verdwenen wein een privé-gedeelte van het hotel om lokale varianten van slofje-onder enblufjassen te spelen, voor verdere ondervoeding en uitdroging behoed door dereeds eerder genoemde kaastrolley en een zeer smakelijke Asti Spumante uit de streek. Het werd een ongelofelijkeheksenketel, met vele kwinkslagen en troefslagen. Ik stortte tegen een uur ofhalf twee volledig in, en begaf me onder duizend excuses naar mijn kamer. Deregen buiten hamerde met hernieuwd enthousiasme een gordijn voor de ramen. Zo zatik ineens in een Empire kamer met modern comfort en een fraai, frêlejugendstillampje aan een bijgeschoven keukentafeltje te schrijven. Ik nam nog eenlaatste stukje gorgonzola dat ik uit de keuken meegepikt had, dronk nog eenenkel glas chianti. En stortte in een diepe slaap. Ik zou dit nog twee dagenvol moeten houden.

Schatduiken

2011-11-01T11:29:00.000+01:00

Voor mijn werkben ik momenteel bezig met het catalogiseren van boeken uit het Elsevierarchief,uitgegeven tussen 1900 en 1975.

‘Dit zou wel eenseen feest der herkenning kunnen worden,’ dacht ik bij mezelf, en jawel, het lotheeft me niet teleurgesteld. Als iemand die meer dan gemiddeld ingewerkt is inde boekenwereld wist ik natuurlijk wel wat me zoal te wachten stond. Al dieBomans deeltjes, bijvoorbeeld, die ik verslonden heb toen ik 12, 13, 14 was. Jahoor, daar waren ze. Ik bladerde door een paar deeltjes Kopstukken en Capriolenen zonk weg in een mismoedige somberte. Wat een melige, onaangename, neuswijze kwastwas Godfried Bomans toch! Zijn zogenaamde mildheid is van een pedanterie, waarik nu helemaal niet meer tegen kan.

Ik herinnerde mehoe ik vooral de kolderverhalen las in afwachting van de mantra, die altijdterugkwam: “Hij verbleekte.” Nu, achteraf realiseer ik me dat dat kortezinnetje eigenlijk toen al het enige was dat me verslaafd had gemaakt aan zijnschrijfsels. Het voldoet, moet ik bekennen, thans in het geheel niet meer, ookal bespeur ik in mijn eigen schrijfstijl zo nu en dan wel eens iets dat je eenbomansisme zou kunnen noemen.

Een boekje dat meterug voerde naar mijn jeugd als tienjarige was het Autojaarboek van 1966, datik zo ongeveer uit het hoofd kende: de duurste, snelste, lulligste, goedkoopsteauto’s, alles stond er in. De Goggomobiel, de Maserati, de Tatra, de Opel Kaptein.Maar bovenal, de Citroën DS, het moderne equivalent van de kathedraal, zoalsRoland Barthes in Mythologiesopmerkte. Tot op de dag van vandaag ben ik, niet-automobilist, verliefd geblevenop dat kunstzinnige heiligdom. Pa’s boekje was op de plek van de DS-en in de rug geknakt door het vele dagdromen.

Vanochtend trokik hier op de bibliotheek een doos open en daar grijnsde me tegemoet: de onbeholpenstriptekening van een bijna naakte duiker die een aan een kabel opgehangenkoker vult met... Tja, met wat eigenlijk? Ik denk zilverstukken. Ik dook naar schatten, heette het boek.Lt. Harry E. Rieseberg was de auteur.

Op school had demeester verteld over schatduikers. Meester Panken was een begenadigd verteller,en enthousiast rapporteerde ik thuis het verhaalde aan mijn ouders. Mijn vaderreageerde nauwelijks, maar een paar dagen later had hij een cadeautje voor me,een boek. Het was voor zover ik me kan herinneren het eerste “grote-mensen-boek”dat ik bezat, en ik weet nog dat ik er maanden tegenaan gehikt heb. Het leek mete moeilijk, te saai. Toen ik het uiteindelijk oppakte lag ik ziek in bed, enalle het andere was uit. Dan dit maar. Het was een onderdompeling.

Ik dook mee, ikliet me met Rieseberg opsluiten in een duikersklok, later in een duikrobot metmetalen grijpklauwen. Ik vocht met octopussen van tien meter tentakelwijdte. Ikhaalde zilveren en gouden munten naar boven, dubloenen, piasters, pre-civil-wardollars.

Nu realiseer ikme dat Rieseberg een bandiet moet zijn geweest, een rover die zich geen momentzorgen maakte om de archeologische waarde van wat hij verwoestte in zijnmeedogenloze zoektocht naar glimmertjes en pasmunt, maar toen ik 11 was, wildeik aanmonsteren bij hem, en samen de Caribische piraten weerstaan, of deongeamuseerde regeringen van Peru en Colombia.

Het hoogtepuntvan het boek was voor mij, toen al een ziekelijke liefhebber van lijstjes, eenacht pagina’s lange tabel van wrakken, compleet met nationaliteit, datum vanvergaan, vindplaats en geschatte waarde (in dollars) van hun lading. Uren konik zwerven door die rijkdom aan droge gegevens. “Meresteyn, Nederlands fregat,1702 gezonken in de Tafel-Baai, Zuid Afrika. Geschatte waarde: $1.000.000”, of:“Little Duck, Spaans Galjoen, in 1699 gezonken voor de kust van Seaton Carew.Waarde $600.000”. Met een voetnoot: “$100.000 geborgen”).

Het boek had mevrij snel alweer verlaten. Vermoedelijk via een vrijmarkt voor leerlingen, ofiets dergelijks. Tijdens mijn studietijd nam ik een tweede exemplaar mee vaneen kraampje in de Oudemanhuispoort, maar ook dat is sedertdien uitgevlogen enheeft nu een nieuwe familie gevonden. Dus toen ik vanochtend hetarchiefexemplaar van Elsevier in handen had, was het een korte toevalligeontmoeting met een jeugdvriend, in een café misschien, of de foyer van eenbioscoop. Nou, Lt. Harry E. Rieseberg, cià maar weer. Ik kom je nog wel eens een keertegen.

Plankenkoorts

2011-10-27T08:13:00.000+02:00

Alles kanverkeren. Zo was ik vroeger een fanatiek schaker. Wat ik tekort kwam aantalent, compenseerde ik rijkelijk met enthousiasme en vlijt. De week werduitgevouwen vanuit de schaakavond, de spil waar omheen alle andere, minderbelangrijke zaken in mijn leven gewikkeld waren. ’s Maandags nam ik de middagvrij. Thuisgekomen schonk ik mezelf een glas rode wijn in, zette heftige muziekop (Stravinsky, Verdi, Bartok, Zappa of Magma), pakte bord en stukken en,terwijl spiertjes adrenaline me lekker nerveus en “scherp” maakten, opende ik eenschaakboek met gemene openingstrucjes. De bedoeling was om ’s avonds preciesaangeschoten genoeg te zijn voor een beetje overmoed, een zuchtje lichtheid datmij, van nature een ietwat bangelijk aangelegde schaker, tot “creatieve” zettenaan zou kunnen zetten.

Tegen een uur ofzes stak ik dan de straat over om ofwel linksom een roti, ofwel rechtsom eenbami te halen. De tijd leek wel bevroren te zijn. Om half acht fietste ikrichting clublokaal, en vanaf kwart over acht speelde ik mijn partijtje. Winst,remise of verlies, daar ging het niet om, dat was secondair. Ik was ondervrienden, dit was mijn familie.

De avond was nietaf zonder een uitgebreide en alcoholische “analyse” van de partij, en tweedozijn vluggertjes om de eer. Vaak toog het vervolgens nog naar een café in devan Baerlestraat of zelfs een uitgebreide nazit bij iemand thuis. Niet zeldenstrompelde ik pas rond vier uur naar huis toe, fiets aan de hand, volverwachting van de volgende clubavond. En de ochtend erna was ik gewoon weer omacht uur op mijn werk. Oef, wat een ijzeren gestel had ik toen!

Dat het ooitanders zou zijn, ik kon het me niet voorstellen. Toch trad er, ergens midden inde negentiger jaren een kentering in. Verhuizen werd ineens meer regel danuitzondering, en steeds vergat ik om in mijn nieuwe woonplaats lid te wordenvan een schaakclub. Tot ik, tien jaar later, in mijn huidige stad Haarlemterecht was gekomen, en van een onnoembaar, etherisch opperwezen een voorgevoelhad mogen ontvangen van thuiskomst en bestendigheid. Ik werd eindelijk weerlidmaat van een schaakvereniging.

Aanvankelijk ginghet min of meer zoals ik het me herinnerde: ik kwam wat vroeger thuis van mijnwerk, haalde bord en stukken tevoorschijn, zette King Crimson of Scriabin op,schonk me een glas wodka in en begon te studeren. Ik had het nog, dacht ik. Welviel me op dat ik, nu de vijftig gepasseerd, die goeie, ouwe kick van dekietelende stroompjes adrenaline door mijn lijf niet meer zo aangenaam vond.Integendeel, ik werd een beetje misselijk van de spanning (of, zoals ik hetnoemde: “anticipatie”).

Toch speelde ikvrolijk twee seizoenen mee bij een schaakvereniging die vanaf het eerste momentmijn intense sympathie had, die speelde in het mooiste clublokaal van Haarlem,een oude herensociëteit, en die een ledenbestand had dat reikte van deafgrondelijke duisternis der aartsknoeiers, tot het lichtgevende wolkenrijk deronpeilbaar sterken van meesterniveau.

De schaakspelers. Moritz Retzsch (1779-1857)

Maar allengsgroeiden de barrières. ’s Ochtends op de speeldag was ik vastbesloten om mijntegenstander die avond met een vlijmscherpe Traxler-opening,of een beledigend agressieve Grob-verdedigingin de nahand om de oren te slaan, maar gedurende de dag werd deadrenaline-greep op mijn hart en borstkas steeds klemmender, en tegen vijvenmailde ik mijn afzegging voor die avond, waarna een weldadige, intensopgeluchte rust zich van me meester begon te maken.

Als ik nog eenseen keer wel naar de clubavond ging, ontdekte ik dat ik het schaken zelfook fysiek steeds moeilijker begon tevinden. Naast de gewone oude mannenkwaaltjes als rugpijn, aambeien enwintertenen, manifesteerde zich telkens beklemmender dat gevoel van druk: op deborst, op de darmen, op de maag. Ik heb eenmaal van een clubgenoot verlorenomdat ik vier keer op de WC heb staan kotsen. Het waren geen zenuwen, want watis winst nu, of verlies? Zo rationeel was ik nog wel. Neen, het was ietsanders, ik kon er de nagel niet onder krijgen.

Iedere dinsdagwerd ik gedwongen te beslissen of ik die avond wel in staat was tot schaken.Het werd overgeven, diarree, migraine, en steevast een verkrampt “nee!” Na bijnaeen half jaar aldus getobd te hebben, heb ik aan het eind van dat jaar dan maardefinitief de knoop doorgehakt en me uit laten schrijven.

Onlangs las ikeen verhaal van een artistieke vriend over zijn plankenkoorts. Dat was hetprecies! Later telefoneerden we daarover en vertelde ik hem dat ik alles wathij beschreven had, intens herkende. En om mijn kleine neurose in perspectiefte plaatsen, realiseerde ik me dat ik daarbij de ongekende luxe had dat hetslechts een hobby was, die ik moest opgeven, voor hem daarentegen was het zijnberoep. Ik benijd hem niet. Het leven maakt bescheiden.

Marie-Thérèse Escribano

2011-10-22T07:59:00.006+02:00

In onze vormingsjaren waren we constant op zoek naar curiosa, vreemde trouvailles, onbekende meesterwerken. In de literatuur, in de beeldende kunst, maar vooral ook in de muziek. Op de middelbare school hadden we onszelf in een vroeg stadium geleerd om volstrekt onafhankelijk te zijn, ons niets aan te trekken van heersende opvattingen, verdedigd door verzuurde critici in de kwaliteitskranten, en consequent onze eigen weg te gaan.
Gelukkig woonden we in Amsterdam, met toen nog een grote hoeveelheid kleine, obscure boeken- en platenwinkeltjes, en in een verbazend tempo groeiden onze catalogi.
Ook de jaarlijkse uitverkoop bij V&D was toen nog een evenement van de eerste orde, en met minder dan 15 scherp afgeprijsde grammofoonplaten kwamen we er nooit vandaan. Kwaliteit was goedkoop: 4,95 was ons mantra. Het waren vaak de marginale labels, Turnabout Vox, Supraphon, Hungaroton of Candide die op deze wijze afgeslagen werden, en dat waren nu juist de labels die welbewust buiten de platgetrede paden durfden gaan. Geen Bach kochten we, of Mozart, maar Honegger, Milhaud, Satie en Scriabin. Debussy en Gabriël Fauré, Shostakovich, Ives of John Cage. De nieuwsgierigheid triomfeerde.

Van deze platen was er één die me telkens weer in vervoering bracht. Een plaat van het Candide label met aan de ene kant Socrate van Satie, en aan de andere kant Les chansons de Bilitis van Claude Achille Debussy. De zangeres op deze plaat was een zekere Marie-Thérèse Escribano. Het ging me om Bilitis.

Het stuk, geschreven voor een soort Grieks kamerorkest, met harpen en fluiten, was gecomponeerd rond de zogenaamd in een graftombe op Cyprus herontdekte lesbische gedichten van een klassiek Griekse courtisane, Bilitis, in werkelijkheid een mystificatie van de bekende Franse dichter en pornograaf Pierre Louÿs. De erotische teksten brachten beroering in de laatnegentiende-eeuwse Franse literaire kringen, en waren geknipt voor Debussy, die geheel ten onrechte gerekend wordt tot de impressionisten, maar in werkelijkheid veel meer als een symbolistische, of zelfs een romantisch-decadente componist beschouwd moet worden.
Er bestaat van dit stuk een andere, veel bekendere versie, maar deze, met de antiromantische assertiviteit van sprechsängerin Cathérine Deneuve bevalt me helemaal niet. Zij las de tekst kordaat en een beetje snibbig voor, ja boos bijna, alsof zij, een geëmancipeerde en moderne vrouw, eigenlijk niet anders kon dan dit liederlijke stuk vrouwonvriendelijke wellust afwijzen.

Heel anders was de interpretatie van Marie-Thérèse Escribano. Zij kwijnde en kirde: zij verwoordde de decadentie volmaakt, en haar uitvoering van de laatste zin van het stuk, compleet met kreunend trillende zucht, is geëtst in mijn hersenen. “Oh, que je suis triste, et seul ici!”. Ik heb sonnetten geschreven over deze zangeres, zinnelijk en behaagziek, de verpersoonlijking van de decadente geilheid van het Symbolisme en de Sezession.

Pas nu ben ik op het net eens een kijkje gaan nemen om wat meer van Escribano te weten te komen, en dan schrik je natuurlijk. Om te beginnen is ze niet Frans, maar Oostenrijks (wel geboren in Parijs, maar uit Spaanse en Belgische ouders), maar bovendien is ze op dit moment 85! Dat betekent (even terugrekenen) dat ze bij de opname van Les chansons de Bilitis toch ook al weer 44 was. Ook was ze geenszins een sensuele, prerafaelitische schoonheid, maar meer een springerig, Joods clowntje (ze heeft ook Pierrot Lunaire van Schoenberg gedaan). Het blijkt maar weer: erotiek heeft echt niet het uiterlijk nodig om overgedragen te worden!

De eeuwigdurende lente van de jeugd

2011-10-20T17:22:00.002+02:00

In de eeuwigdurende lente loopt een jongen naar hetafgesproken punt. Hij is boomlang, en broodmager. Zijn kleding is tamelijkstandaard: een zwarte corduroy broek met verstellingen op de knieën, één rood,en één groen. Een zware, lederen riem. Een rood t-shirt zonder opschrift en eenzwart corduroy jasje dat hem nog niet tot de navel komt, open, een borstzakgevuld met een pakje shag. Zijn meest opmerkelijke kledingstukken zijn een paarmocassins van licht suède met zolen van hergebruikte autobanden, profiel en al.Omdat het schoeisel in een ver derdewereldland in elkaar gelijmd is, zijn dezolen vrijwel onmiddellijk los gaan laten, zodat zijn tred, toch al slungeligen gebogen, ook nog een beetje flapperend wordt. Hij draagt een stalen bril metdikke glazen. Zijn haar is weelderig lang, voorbij schouderlengte, en in eenkeurige scheiding in het midden in twee spiegelsymmetrische stukken verdeeld.Hij is slechts zeventien, maar heeft al een volle baard, die een paarcentimeter onder zijn ogen begint en doorloopt tot aan de rand van zijn hemd.Hij neuriet een nummer van Led Zeppelin.
Aangekomen op de afgesproken plaats, gaat hij in afwachtingvan zijn vriend op het vaste muurtje zitten. Hij haalt het pakje JavaanseJongens uit zijn borstzak, trekt drie vloeitjes uit het blauwe pakje en beginteen joint te bouwen. Schoolmeisjes in suède en bloemetjes paraderen haar frisseborsten in het rond en stoere jongens uit de Molukken pochen met hun Puchs.Goofy snort langs op zijn watergekoelde Zundapp en groet nonchalant. De zon schijnt, het groenruist, de vogels kijken aandachtig mee.
Eerst plakt de jongen twee vloeitjes schuin tegen elkaaraan, zodat een trapezium ontstaat met een smalle, en een veel bredere zijde. Danplakt hij het derde velletje tegen de brede zijde. Hij snippert wat tabak ophet vloeipapier. Nu opent hij een pakje zilverpapier en haalt een grijsbruinklontje tevoorschijn, dat hij met zijn altijd naar benzine stinkendestormaansteker verhit. Met enige moeite brokkelt hij de bros geworden Citral hasjover de driekwartzware tabak. Dan scheurt hij een randje af van hetRizla-karton, rolt het op en schuift het aan tegen de tabak. Hij likt deovergebleven plakrand van zijn constructie, en draait een verlengd sjekkie. Depunt draait hij dicht, zodat een torpedovorm ontstaat. De joint is klaar. Hetwachten is op zijn vriend.
Omdat hij gewoonlijk niet zo vreselijk veel merkt van hasj,heeft hij ook nog een zakflesje vieux meegenomen, waar hij nu een slokje vanneemt.
Daar verschijnt zijn vriend. Met bestudeerde nonchalance wipthij over het muurtje en gaat naast zijn maat zitten. Deze steekt, na eengegromde begroeting, het puntje van zijn sigaret in brand, en zuigt een paarkeer aan het filter. Pas na een paar halen, weet hij, wordt het eerste klontjehasj bereikt. Als het zover is inhaleert hij met stokkerige halen, alvorens afte geven. Zijn hoop dat het hem deze keer zonder een hoestbui lukt wordtogenblikkelijk de bodem ingeslagen. Zijn vriend lijkt iets ervarener te zijn enweet zijn hoest juist te beheersen.
Hij draagt over zijn spijkerbroek een groene sweater. Eenkettinkje van leer met een ankh-teken hangt aan zijn nek. Hij draagt lerencowboylaarzen. Een lichtgrijze, vormeloze, vilten hoed beschermt zijn ogentegen de zon. Hij scheert wel zijn kin, draagt slechts een snor. Vanonder dehoed komt een al even exuberante bos vol, krullend haar tevoorschijn.
Hij geeft de joint weer terug aan zijn vriend. Ze praten. Ineen half uur passeren alle belangrijke onderwerpen de revue: meisjes, deMelkweg, King Crimson, de lente, tijdmachines, meisjes. Ze zijn één, ze delenhet heden, dat oneindig is.
Het leven is oneindig: het is oneindig lang geleden dat hunleven begon, en ze zullen nooit dood gaan, die twee, ze zullen nooit oudworden. De lente duurt eeuwig en ze hebben alle tijd, alle tijd van de wereldin deze tijdloze lente.

De stilte van het kijken

2011-10-14T07:48:00.000+02:00

Ik liepvanochtend om kwart over zes door mijn wijkje. Het was koud en de hemel wasglashelder. De maan stond voor me, net afnemend. Eronder, al een paar wekenzeer helder, Jupiter. ‘Als de maan vol is en in de buurt van Jupiter staat,moet Jupiter ook vol zijn,’ redeneerde ik bibberend maar logisch. Ik lieplangzaam en staarde naar Orion. Eens zien, Betelgeuze, natuurlijk, deschouderster, en sedert de pop-cultuur bezit van deze rode reus (600 x de zon!)genomen heeft onder de naam Beetle-juice,waarschijnlijk de populairste ster in het firmament. Wat had ik uit mijn langvervaagde jeugdhobby nog meer onthouden? Rigel, één van de voeten. En debefaamde Orion-nevel natuurlijk.

Sirius, dehondsster twinkelde als ijskristal, en bijna, bijna kon je de Melkweg zien.

Ergens achter memoest de rode druppel van Mars zijn. Ik draaide me om, maar was er niethelemaal zeker van. Die daar? De Grote Beer (ofwel het Steelpannetje) hingprominent naar de Poolster te wijzen. Daar, gevonden. Ik had het noorden palachter me. Alcor en Mizar, een schijnbare dubbelster, en door de AmerikaanseIndianen gebruikt als oogtest. Ik kon ze, met mijn brilsterkte van -5 duidelijkonderscheiden. Er klonk geen enkel geluid. Verderop zag ik wel lichtbundelspasseren, maar ik hoorde ze, vreemd genoeg, helemaal niet. De stilte van hetheelal hing als een glazen stolp over me heen – clichés zijn er tenslotte nietvoor niets.

Toen liep ik hetloopbruggetje over en prompt ving het continue lawaai aan van de andere mensen.Een constant streven naar een of ander doel, kittig optrekkende auto’s, brutaalspottende, knetterende scooters, het serieuze hoesten van diesel, een groepjePoolse seizoenarbeiders met een sputterend telefoontje in hun midden. Desterrenhemel was compleet verdwenen.

Hoewel destraatverlichting uiteraard ook toegenomen was, denk ik dat dát niet de enige factor kon zijn geweest. Bij lawaaikun je ook minder goed zien, daarvan ben ik overtuigd. De hersenen hebben hette druk om ook nog mooie, kleine lichtpuntjes te verwerken. Teveel indrukken,en men ziet niets meer. Zou dat de oorsprong kunnen zijn van de oudeuitdrukking? Want zo was het precies: horen en zien waren me in gelijke matevergaan.

Een paar dagen Londen

2011-10-12T11:55:00.000+02:00

Engelse vrienden van ons hadden besloten datons verblijf in Londen beslist onaf zou zijn, als we niet The changing of the Guards zouden bijwonen. ‘Why are they going to change them? Are theseones not good enough?’ was mijn ietwat sarcastische commentaar. De waarheid was dat ik me niet op mijn gemak voelde. Bij voorbaat al.Ik ben eigenlijk niet zo van de toeristische attracties, en dit was honderdkeer toeristischer dan wat ik van mijn leven ooit aan zinledig vakantiekijkenbesteed had.

De guards waren nog in wintervacht: grijze,ongetailleerde, enkellange jassen zonder riem. Ze toeterden dat het een aardhad, de erven Souza had weer een topdag.

Dergelijke, door eeuwen van traditie gevormderituelen krijgen van zichzelf al iets onweerstaanbaar surrealistisch, metiedere vingerbeweging gechoreografeerd, met ieder regiment een fractie anderevoetbeweging bij het marcheren, maar met tegelijkertijd dan wel ineens eenachttiende-eeuwse hellebaardier met een machinegeweer tussen de veiligheidsmensen,maar de voorstelling begon pas echt iedere verbinding met de normale wereld teverliezen toen de diverse muziekgroepen, achter de statige, gesloten hekken vangroen uitgeslagen brons en goudverf, aan de kant dus van de koningin, van deontstane lege minuutjes gingen profiteren door hun repertoire bij te gaanwerken. Bob, onze vriend uit Preston riep ineens: ‘They’re playing bloody StarWars!’ En inderdaad: tien of twaalf maten heroïsche kitsch weerklonken,alvorens er een stilte viel. Een andere band begon: het werd een raadspelletje.The A-Team! Hill Street Blues. We are the Champions. Iets vermoeids en erotischvan Jobim over stranden en palmen. Toen schetterde ineens de herkenningsmelodievan Monty Python over de courtyard van Buckingham Palace en mij gewerd hetplotselinge inzicht: zijzelf kunnen deze vertoning ook helemaal niet meer serieusnemen! Ook zijzelf vinden de Changing ofthe Guards eigenlijk too silly.

Opgelucht doken we een pub in om deze nieuwekennis te laten bezinken.

We staken ons hoofd boven de grond in de buurtvan de Strand en Fleet Street, om eens te kijken wat hier te doen viel.Verderop lag de Thames, met de Victoria-embankment. Daar voorbij zag je detoren van de Big Ben, met ernaast het groteske “London Eye”, de kermisattractiedie daar neergezet was om te vieren dat een jaar later het nieuwe millennium inzou gaan. Een constructie van Nederlandse origine trouwens, zo heb ik me latenvertellen.

Voor ons was het meer zaak om ons in hetkleine te verdiepen, en we zetten ons onderzoek voort naar de openlijke straatoorlogtussen Starbucks en Costa. Overal waar de een verscheen, was in geen tijd eenvestiging van de ander in een tegenoverliggend pand begonnen. HoeveelStarbucksen en Costas er zijn in Londen, ik heb geen idee, maar het moet in deduizenden lopen.

We dwaalden wat rond, en plotseling zagen weeen metalen bord aan de muur boven een poort, waarop stond dat ons een Romeinsbad beloofd werd. Dat moesten we zien.

Eerst ging het de poort door, een gang uit dieeruit zag of hij naar pis en salpeter geurde. Aan het eind naar rechts, zoalsdat door het bord was aangegeven. We kwamen in een onooglijk, en ietwatgriezelig steegje. ‘My dear Watson,’ dacht ik, ‘the game is afoot.’

Naderhand heb ik wat research verricht naar dit“Romeinse bad”, en ik ontdekte het volgende: de faciliteit is te vinden inWestminster, ongeveer anderhalve meter onder straatniveau. Niemand weethelemaal zeker of dit bad wel van Romeinse oorsprong is, en wat er nu nog vanover is, is beslist Tudor. Het bad ligt eigenlijk te ver weg van deoorspronkelijke Romeinse stad om werkelijk 1700 jaar oud te kunnen zijn, en eris ook in het geheel geen archeologisch materiaal gevonden om de trotse claimte ondersteunen.

Pas in 1878 schreef Walter Thornbury dat hetbad zonder enige twijfel van Romeinse oorsprong was, en dat het één van de warejuwelen van Londen was, teruggaande misschien wel naar de tijd van JuliusCaesar, dus niet alleen Romeins, maar nog heel vroeg Romeins ook!

Aan het eind van de 18e eeuw bevatte het badhet zuiverste water van Londen, en het werd dan ook als bron voor drinkwatergebruikt. Later schreef Charles Dickens over het bad, en hij heeft er zelf ook ingebaad.

We liepen de schaduwrijke, ietwat morsigesteeg uit en naderden een onooglijk hekwerkje. Door een smerig raam staarden wein de schemerige diepte en daar, nauwelijks te onderscheiden, was waarachtigiets van steen te ontwaren. Wowie! Een bijna driehonderd jaar oud stuknamaakantiek! We hadden onze dagelijkse dosis cultuur weer gehad. Onder deindruk van deze glorieuze pracht, spoedden we ons naar een pub voor een gul glasNewcastle Brown Ale.

Ik ben dol op de naïeve nieuwsgierigheid vande laat achttiende-, begin negentiende-eeuwse verzamelaar, zijn hebzucht, zijnhang naar verwerven, arrangeren en presenteren. Wie in die tijd geld en smaakhad, en ook velen zonder smaak, overigens, maakte de “Grand Tour” naar Italiëen Griekenland, en keerde terug met potten en scherven, bronzen beeldjes,schilderijen van Canaletto en schaalmodellen van tempels, gemaakt van kurk enverkocht in de plaatselijke toeristische winkeltjes. Wie nog iets meer geld hadliet, zoals de familie Melzi inNoord-Italië, bomen en dieren uit verre oorden verschepen, zodat helecuriositeitenparken ontstonden, waar alles door elkaar en uit verband neergezetwerd, louter om het effect, met een verfrissende zorgeloosheid omtrentauthenticiteit. Een lama grazend onder een ginkgo biloba met een nagebouwdeHelleense tempel op de achtergrond, zoiets moest het worden.

Op het adres 13 Lincoln’s Inn Fields, in dewijk Bloomsbury in London is het Sir JohnSoane’s Museum gevestigd. Precies een plek waar je mij met mijn vreemdehang naar verzamelaars zult kunnen vinden.

De architect John Soane brak drie huizen af insuccessie aan de noordzijde van Lincoln’s Inn Fields. Hij begon tussen 1792 en 1794 met nr. 12, ging tussen1808 en 1812 aan de slag met nr. 13, en beëindigde zijn verbouwing met nr. 14,in de jaren 1823-24.

Toen hij aan de Royal Academy tot Professor inde architectuur benoemd werd, begon hij zijn boeken, afgietsels en modellenzodanig te ordenen dat zijn studenten van zijn verzameling zouden kunnenprofiteren. Hij stelde voor zijn huis open te stellen ter illustratie, daagsvoor en daags na zijn colleges aan de Royal Academy. Toen in 1827 John Brittonde eerste beschrijving van het huis publiceerde, werd aan het gebouwgerefereerd als een “Academie voor Architectuur”.

In 1833 slaagde Soane erin een “Act ofParliament” aangenomen te krijgen die het huis en de collectie zou beschermentot in de eeuwigheid, “for the benefit of amateurs and students inarchitecture, painting and sculpture”.

Na zijn dood in 1837 trad de Act in werking,en sedertien is de Britse staat verplicht het museum te onderhouden en gratisop te stellen. Hoewel het de expliciete taak van de curator was om het pand inzijn oorspronkelijke staat te behouden, is er sinds 1837 voortdurend veranderden aangepast. Een recente, vijf jaar durende renovatie heeft het Soane’s Houseweer in zijn oorspronkelijke luister hersteld.

Bezoekers worden opgewacht door een paarbeleefde, lichtelijk sinistere heren, die je tas in ontvangst nemen en je metklem op het fotoverbod wijzen. Het interieur voldoet aan onze verwachtingen:stijlkamers vol met prullen en spullen. Overloopjes en onderdoortjes met vijfmeter hoge muren, tot het gebinte volgehangen met etsen, gravures,schilderijen, kaarten. Eikenhouten boekenkasten met vele fraaie, goedverkoopbare reisboeken, in rood of groen morocco gebonden. Pendules en andere uurwerken,en wat niet al. Verborgen deurtjes, trappen naar een kelder waarin eenreusachtige sarcofaag staat opgesteld, oosterse tapijten, brons, koper, vernis,behangsel met gouddraad, glas en zilver.

Het is een doolhof, en ik stel me voor dat ereen van de betere afleveringen van De Wrekers zou kunnen worden opgenomen. Wiede film “Sleuth” kent, snapt een beetje welke sfeer ik bedoel.

Voor wie van stijlkamers houdt met een hogedosis eigenwijsheid, is dit beslist een aanrader. Na afloop een dubbele gin& tonic in een sedert 1840 niet meer wezenlijk veranderde pub.

The Fry Chronicles: gemengde gevoelens

2011-10-09T14:53:00.005+02:00

Ik ben, moet ik bekennen,wel een soort fan van Stephen Fry. Ik mis geen aflevering van QI, heb decomplete Jeeves & Wooster dvd-set, en heb alle vier zijn romans gelezen. Alsik iets van Fry zou moeten redden uit een brandend huis, dan waren het zijnromans. Ik beschouw hem als een schrijver die ook goed is in andere dingen.
Naast zijn romans encursiefjes, heb ik ook het eerste deel van zijn autobiografie, Moab is my Washpot, met veel plezier enin niet meer dan twee ademteugen uitgelezen. Het was dus, zoals de jeugdigen tegenwoordigplegen te zeggen, een no-brainer toendeel twee verscheen, getiteld The FryChronicles. Ik nam het mee naar het vakantieadres, en begon het daar volanticipatie te lezen. Het eerste deel van het boek beviel me meteen, vintageFry. De taalvirtuoze showman converseerde in volle concentratie over twee van zijndrie C-verslavingen, Cigarettes en Candy. De derde C uit zijn leven, de Cdie via de neusgaten geëntameerd wordt, komt, kondigt Fry aan, pas in eenvolgend deel aan bod.
Na 64 pagina’s schakelt Fryover naar een andere verteltoon, en vervolgens worden we getrakteerd op nogbijna 400 pagina’s memoires. Van het moment dat hij naar Cambridge ging, tot dedag dat iemand hem voor het eerst een “lijntje” aanbood.
Wat moeten we van dittweede deel zeggen? Vaak nog steeds goed geschreven, natuurlijk. Fry blijft Frytenslotte. Maar steeds frequenter werd er doorgeschakeld naar een hogereversnelling, zodat op het laatst de opeenhoping van theaterproducties,televisieseries, beroemdheden en wat er verder een opkomende ster zoal tegenkomtbijna niet meer bij te houden is. Iedereen die in het boek voorkomt wordt meteen zekere vriendelijkheid beschreven in een soort van goedmoedige roddelstijl.Heeft Fry dan helemaal geen kritiek op zijn collega’s? Nauwelijks. De ene wasnog “lovelier” en meer “divine” dan de ander. Hier en daar een venijnigspeldenprikje, maar daar blijft het bij. Ik denk dat als hij iemand niet mag,hij hem of haar eenvoudigweg niet genoemd heeft, om verder gezeur te voorkomen.

Het betekent wel dat,aangezien dat tempo dus voortdurend omhoog blijft gaan, het boek steeds meereen ietwat gejaagde indruk begint te maken, met ook steeds minder subtieledoordenkertjes en inzichten, die à propos waar Fry zo goed in kan zijn. Ookbespeurde ik tegen het eind nog een andere aanwijzing voor de haast waarmee hetproject kennelijk tot een einde gebracht is: typische “cut and paste”-foutjes,die je in de krant wel, maar in een boek van Fry bepaald niet zou verwachten.

Voeg daarbij eenvoortdurend aangehouden verontschuldigend toontje vol valse zelfspot in detrant van: “wat een zeikerd ben ik toch eigenlijk, hè? Maar ja, ik kan het nietmooier maken. Ik snap niet dat u nog verder leest. Het spijt me dat ik ditallemaal vertellen wil...”. Juist dieconsequente zelfironie doet nu en dan ondraaglijk ijdel aan.
Gemengde gevoelens, dus.De eerste 64 bladzijden waren ijzersterk, maar het geheel zou enorm opgeknaptzijn met een redacteur die niet bang is om de Meester ferm tegen te spreken, enzijn rode portlood geducht mee te laten praten.
Natuurlijk zijn er in hetboek wel degelijk ook ware pareltjes te vinden, die mij althans tot eenschaterende kreet van instemming brachten, Ik citeer een langer stuk:

“There areyoung men and women up and down the land who happily (or unhappily) tell anyonewho will listen that they don’t have an academic turn of mind, or that theyaren’t lucky enough to have been blessed with a good memory, and yet can recitehundreds of pop lyrics and reel off any amount of information aboutfootballers, cars and celebrities. Why? Because they are interested in thosethings. They are curious. If you are hungry for food you are prepared to hunthigh and low for it. If you are hungry for information it is the same.Information is all around us, now more than ever before in human history. Youbarely have to stir or incommode yourself to find things out. The only reasonpeople do not know much is because they do not care to know. They are incurious.Incuriosity is the oddest and most foolish failing there is.
Picture theworld as being a city whose pavements are covered a foot deep in gold coins.You have to wade through them to make progress. Their clinking and rattlingfills the air. Imagine that you met a beggar in such a city
‘Please,give me something. I am penniless.’
‘But lookaround you,’ you would shout. ‘There is gold enough to last you your wholelife. All you have to do is to bend down and pick it up!’
When peoplecomplain that they don’t know any literature because it was badly taught atschool, or that they missed out on history because on the timetable it waseither that or biology, or some such ludicrous excuse, it is hard not to reactin the same way.
‘But it’sall around you!’ I want to scream. ‘All you have to do it bend down and pick itup!’ What on earth people think their lack of knowledge of the Hundred YearsWar, or Socrates, or the colonization of Batavia has to do with school I haveno idea. As one who was expelled from any number of educational establishmentsand never did any work at any of them, I know perfectly well that the fault laynot in the staff but in my self that I was ignorant. Then one day, or over thecourse of time, I got greedy. Greedy to know things, greedy for understanding,greedy for information.”

‘Ja!’ brulde ik tegen de Portugese nacht, ‘zo is het!’ Heerlijk om het zo met iemand eens te zijn.

FORMENTERA: TERUG NAAR DE SIXTIES

2011-10-04T16:49:00.002+02:00

(Het zal de lezers niet ontgaan zijn dat mijn blog verhuisd is. De vorige provider, web-log, heeft een migratie zodanig in de soep laten lopen, dat ik mijn heil elders ben gaan zoeken. Het archief is weg, het is volstrekt onduidelijk of er nog iets van terug te vinden zal zijn, maar dat men al weer twee maanden bezig is zonder enig resultaat is beslist niet hoopgevend. Veel van wat een mens blogt in de loop van drie jaar hoeft niet weer opgerakeld te worden, en dat laat ik dan ook graag rusten. Sommige stukken zijn me wel dierbaar, en geven op de een of andere manier mijn eigen persoonlijkheid gestalte. Die zal ik zoveel mogelijk proberen te reconstrueren in de komende maanden, mondjesmaat. Soms is er een directe aanleiding (zoals nu), soms niet. Het label voor deze, eerder op De dwarse man 1.0 gepubliceerde stukken zal zijn: "Blogherstel")

Na een boottocht van drie kwartier vanuit Ibiza-Stadnaar het haventje La Savina, waren wij terecht gekomen in het dorpje Es Pujols,één van slechts een paar nederzettingen op het kleine eiland Formentera. Dehoofdstad, Sant Francesc de Formentera, telt 1500 inwoners. De rest is aanzienlijkkleiner. Dat de laatste etappe van de reis naar Formentera per boot gaat, komtdoordat het Middellandse Zee-eiland geen eigen vliegveld heeft. Nog niet. Maarvrees niet: de plannen liggen klaar. Voortvarende projectontwikkelaars zieneen gouden toekomst voor het eens zo achtergebleven eiland, en dan zal het metde karakteristieke en laconieke rust gedaan zijn. Dan is het eiland verdwenendat er nu nog prat op gaat, geen discotheek van enige betekenis te hebben. Danis Formentera een kleine, hippe dependance geworden van het nabijgelegenIbiza. Het wordt tijd om snel nog even naar Formentera te gaan. Vlug, nu hetnog kan. Haast je. En als je er bent, moet je het volgende doen: je loopt zo’nvier à vijfhonderd meter in welke richting je ook wilt, tot je de zee bereikt,als het ware, trekt al je kleren uit en springt naakt in de azuren golven. Zoeenvoudig is het. Wat zou ik graag in 1969 hier geweest zijn, in plaats van nu,nu ik middelbaar ben en onmaskeerbaar vlezig!

Formentera, een eiland zo groot als Terschelling,zuid-oostelijk van Ibiza, dook op in de tegenculturele wereld rond het middenvan de vijftiger jaren, toen het Israelische schilderspaar Bella Brisel enSioma Baram er zich vestigde. Later kwamen daar Bert en Thea Schierbeek bij, deDuitse schilder Mac Zimmermann en vele anderen, allengs obscurer en hipper:Bob Dylan zou er rondgehangen hebben en een trui van Formenteraanse schapenwolhebben gekocht, de jonge dichter Pete Sinfield schreef er zijn teksten, waaronderdie voor het hypnotisch prachtige “FormenteraLady”, van King Crimson’s 4^ealbum:

"Lamplights glows on old guitars the travellers strum;
Insence children dance to an indian drum.
Here Odysseus charmed for dark Circe fell,
Still her perfume lingers still her spell.”

Een hele stoet van freaks, sjamanen, heksen, hippies,zieners, zoekers en vinders wist de weg naar het kleine, warme eiland te ontdekken.Formentera werd een vluchtheuvel in de brede laan naar Nirvana. Even kon eralles, gebeurde er alles.

Zoals altijd, nam ook deze hype weer even snel af alshij was gegroeid, en tegenwoordig koesteren de diverse plekken van magischeirrealiteit zich in een slaperige nostalgie. Ach jongen, waren dat tijden...

Aan de muren van het café Fonda Pepe, in de hoogtijdagen de centrale pleisterplaats van dejonge zoekers, hangen foto's op posterformaat van de huisband van weleer: eenkeurtroep aan "echte hippies" met gebloemde fezzen op het hoofd enveelkleurige kettinkjes om de bebaarde nekken, lachend om verjaarde en vergetengrappen; in een boekje lees je dan dat deze en gene al lang geleden gestorvenis aan een overdosis, dat die kleine daar met dat Robert Wyatt-haar nu tv-programma'smaakt voor de ZDF, en dat deze langharige gitarist verder is gegaan met zijnonderzoek van het levenspad, en nu in Kasjmir woont, of op Goa, of misschienwel in de bomen of onder de grond bij de omstreden bouw van een vierdelandingsbaan, of een doorgetrokken snelweg, ergens in Midden-Engeland. Hoe danook, het eiland Formentera is door ze achtergelaten: het verdovend middel isuitgewerkt door gewenning. Fonda Pepe is nu een van de betere restaurantsvan het eiland - te duur voor de New Age-travellers van thans, die op eenmuurtje tegenover de ingang zitten en Spaans bier drinken.

Toch kun je hier, naast deze jonge,"tweedehands" hippies, nog steeds een meer dan gemiddeldehoeveelheid oudere Dharma Bums, guru's en weirdo's aantreffen. Dikke, kale,langharige en bebaarde mannen met tantrische tatouages, die rondschrijden inknalpaarse soepjurken, en zo uit een Cheech & Chong-film lijken te zijngestapt, of een anderhalve meter korte gnoom met lang grijs haar in eensamourai-knotje, die de hele dag, dubbelgevouwen hurkend in de schaduw vaneen laag muurtje, kettinkjes zit te rijgen met oogverpestend kleine kraaltjesdie in fel gekleurde schoteltjes tussen zijn voeten gesorteerd liggen. En watte denken van de onzichtbare natuurmens, die op de kale, droge vlakte van hetzuiden bezig is, magische torentjes van zwerfstenen te bouwen, of klassieke,druïdische doolhoven. Jazeker, ze zijn er nog, de hangenblijvers. Ookopvallend veel Duitse vrouwen van diep in de vijftig, die aan het eind van desixties naar Formentera zijn gekomen, en eenvoudig geen reden meer hebbengevonden om terug te keren. Die al bijna veertig jaar op het eiland wonen, maarnooit van z'n leven ooit voor een geboren Formenterenzer gehouden zullen kunnenworden. Deze blijvers zijn niet langer classificeerbaar als echte"hippies", maar hun aangepaste, min of meer normale uiterlijk heeftdat heel onbestemde iets (zijn het de ogen? de huid misschien?) dat hen, ook zoveeljaren later nog, onmiskenbaar en ogenblikkelijk als een gewezen hippiemeisjeverraadt.

Formentera heeft iets dat mensen ertoe bewegen kan, huisen haard op te geven voor een nieuw, schijnbaar primitief leven. Als je ze zobezig ziet met hun visrestaurantjes, hun nep-batikjes, hun biologische groentekraampjesof hun knoeischilderijtjes, vraag je je serieus af, wat dat dan toch is, dateen onooglijk rotseiland van zestien bij zes kilometer, met de vorm van eenhondenkluif, zo'n aantrekkingskracht kan geven voor de bloemenkinderen van desixties.

Want laat duidelijk zijn: de Formenterenzers zelf, deoorspronkelijke bewoners van het eiland, zijn een gewoon en nuchterboerenvolk. Deze hardwerkende, knokige en gelooide mensen hebben niets magisch,of mystieks. Net als andere boerenbevolkingen in Portugal, Spanje, Italië, ofwaar ook langs de Middellandse Zee, zien ze de reizigers langskomen met eenmengsel van verbazing en amusement, maar ook met instemming. Dat is aldrieduizend jaar lang zo. Ze veroveren je, de vreemdelingen, en onderwerpen je,maar later mengen ze zich met je en brengen ze geld, welvaart en wat nieuwegenen. Het is de weg van de natuur, zeker in het Middellandse Zee gebied. Alsal dat vreemde volk weer weg is, gaat het leven weer gewoon verder. Deze mensenzijn zeer aan hun plekje gehecht. Erwordt verteld van een oud vrouwtje dat een klein moestuintje bezat in het oostelijkedorp El Pilar de la Mola en dat, hoewel aan drie kanten de Middellandse Zeeniet verder dan drie kilometer ver weg lag, in haar leven nooit de zee gezienhad. Geen urban legend, zou ik zeggen, maar een rural legend kun je het zekernoemen.

Quinta da Regaleira

2011-10-03T20:53:00.000+02:00

Naast alle erkende monumenten zijn er in de omgeving vanSintra nog vele zaken aan te treffen die een beetje geheim gehouden worden. Dehorden bussen passeren, op weg naar de beroemde paleizen, een bizar park netbuiten de stad (op ongeveer tien minuten lopen vanaf het centrum, schat ik),dat alles overtreft dat de reiziger tot dan toe gezien had. Wie een kruisingkan appreciëren tussen de Efteling,het Vittoriale van D’Annunzio, deTuinen van Bomarzo en de manor-tuin van een in zijn fantasie overgeprikkeldeEngelse liefhebber van namaakruïnes en doolhoven moet, eens hij in Sintra is,zich terstond spoeden naar het Quinta daRegaleira, een uitgebreid park vol verrassingen, dat bezit was van debarones Da Regaleira en in de periode 1895-1911 volgebouwd is met kapellen,kerken, paleizen, fonteinen, theaters, muren en trappen, kassen, cisternen,waterwerken en poortgebouwen. De architect was de Italiaan Luigi Manini, eenjongen nog, maar met de indrukwekkende snor van een man.

Het merendeel van debouwwerken is uitgevoerd in de neo-Manuelstijl.Deze stijl, genoemd naar koning Manuel I (1469-1521), kenmerkt zich door eensoort gotiek die eruit ziet of hij een eeuw in de zee heeft gelegen, en dieafgesleten is tot zachte, natte vormen. Het is of men een druipsteengrotbetreedt. Het “neo” eraan maakt, dat alle manuelijnse eigenschappen uitvergrootzijn met een verbluffende, en eerlijk gezegd bewonderenswaardige smakeloosheid.Zo vreselijk consequent zuivere kitsch, zullen we maar zeggen, dat het vanlieverlee weer authentiek geworden is. Niet iedereen weet dat volledig naarwaarde te schatten.

Het terrein is een zeer steil tegen de heuvels aangelegdpark, met vele trappen, al dan niet onder de grond, die de diverse rustplekkenmet elkaar verbinden. Beneden, langs de straatmuur is een kleine, Italiaansogende boulevard aangelegd, met renaissancistisch beeldhouwwerk. Een vijver,deels omsingeld door een labyrintische grot, vormt de verre hoek. Vandaar gaatmen

omhoog, via een middeleeuws aandoende muur en toren, een tennisbaan en eenkunstmatige waterval, naar de Grot van de Oriënt. Dit is de ingang tot eenstikdonker gangenstelsel, dus we waren blij dat we een zaklantaarn bij onshadden. Een paar honderd meter verderop kwamen we uiteindelijk, 23 meter onderde grond, uit op de bodem van wat genoemd wordt de Initiatiebron, die via eenwenteltrap aan de binnenkant te beklimmen is. Eenmaal boven staat men weer opde begane grond en is men bijna aan de hoogste rand van het park geraakt, zo’nhonderd meter hoger dan de ingang. En zo gaat het door. Trompe l’oeil naverraderlijk doorkijkje, Moors muurtje na Manuelijns ornamentwerkje. Het hieldmaar niet op.

Foto: Jenet Fenenga

Deze tuin is opgezet als een voorstelling van de kosmos, ende wandeling erdoorheen bedoeld als initiatietocht – van het Inferno naar hetParadijs. De tuin is een metafoor voor de grote epen, van Vergilius en Dante,van de geheimen van de Tempeliers en de alchemisten. Het is de plaats waarstukken van “The Ninth Gate”, een duivelsthriller met Johnnie Depp in dehoofdrol zijn opgenomen. Het is daadwerkelijk een tegenwereld geworden.

Foto: Jenet Fenenga

Het huis zelf (“Quinta” betekent “huis”) was bij dit alleseen beetje bescheidener van uitstraling, en hield ons niet zo lang bezig. Hetwas grotendeels decorstuk in het park, en had wat ons betreft net zo goed geeninterieur kunnen hebben.

Wij hadden twee keer een ochtend uitgetrokkenvoor deze wonderen, en nog hadden we het gevoel niet tot de kern doorgedrongente zijn. Volgende keer zullen we hier weer gaan rondzwerven, nu misschien meteen deeltje Dante in de jaszak, en een flaconnetje aguardente.

Een onoverbrugbare kloof?

2011-09-30T17:25:00.000+02:00

Tijdensons verblijf in Midden-Portugal hebben we één enkele keer een Nederlandse krantgekocht, een zaterdagse editie van de Volkskrant. Groot was de hilariteit toenhet reiskatern een fors uitgesponnen artikel bleek te bevatten uitgerekend overSintra, en dan met name het Palácio DaPena. Het was, zoals het de Volkskrant betaamt, een hier en daar enigszinszuur artikel, geschreven door een zekere Toine Hijmans en bevatte een paareigenaardige fouten. Het begeleidende kaartje sloeg al meteen nergens op, maardat kwam, zo ontdekten we later, doordat het klakkeloos van Google Maps wasovergenomen en door de redactie niet nog even op correctheid gecontroleerd was.

Hijmans beschrijftminutieus hoe je vanaf het treinstation van Sintra (uit Lissabon gekomen,natuurlijk, want uiteraard verblijven moderne reizigers vanuit deGrachtengordel, als ze in Portugal zijn, in Lissabon en nergens anders) per busnaar het paleis kunt komen. Lopen doen we vanzelfsprekend niet: we gaan met debus. Maar het vreemde hierbij is: hij geeft een totaal verkeerd advies. Hoewelde bus naar het paleis al staat te wachten voor het station, laat Hijmans onseerst helemaal de anderhalve kilometer naar het centrum lopen, om ons pas daardiezelfde bus te laten pakken. Hij doet dat volgens mij vooral om te kunnen opscheppendat hij ook in dit obscure gat wel weer een stamkroeg heeft, A Piriquita. Inderdaad een bekend must-goplekje in Sintra, maar stellig niet het paradijs op aarde. Een vreemd advies dusdat wel als gunstige bijwerking heeft dat het in ieder geval de toerist eenbeetje in beweging zet.

Vervolgens,we hebben het krantenartikel er weer bijgenomen, moeten alle 19^e-eeuwershet ontgelden die de ostentatieve namaak van het paleis in hun tijd prachtig mooihebben gevonden. Met een zekere 21^e-eeuwse arrogantie veegt Hijmans,blasé bijna, deze lieden op één grote hoop: “een hele riedel romantischekunstenaars en dichters viel in katzwijm voor deze plek en voor de GroteGevoelens in het algemeen. Kreunend en smachtend goten ze hun liefde voorSintra in dampende verzen” spot hij vet. Het paleis bestaat wat hem betreft uit“bombastische suikertaarten” en hij vergelijkt het met een playmobil-paleis, alheb ik geen idee wat hij daarmee kan hebben bedoeld. Was Playmobil niet ietsmet onhandige legomannetjes? En wat heeft dat al met grote gevoelens te maken?

Waarkomt dat dedain toch vandaan? Was de 19^e-eeuwse kunstbeleving echt zoprimitief kinderlijk, zo totaal inferieur aan de hedendaagse, die heeft kunnenprofiteren van een eeuw bijscholing door Stravinsky, Nabokov en Picasso? En betekentdat dan ook meteen dat wij, als 21^e-eeuwers, ons helemaal niet meerhoeven te verdiepen in de subtiliteiten van de kunstfilosofie van die periode,van pakweg 1830 tot 1910? Ik zou zeggen: wie zich zo verheven voelt boven dienaïeve wilden uit 1839, kan misschien beter maar niet naar zo’n plek toe gaan, alshet hem er alleen maar om te doen is, zijn culturele superioriteit te etaleren.Niemand dwingt je er ten slotte toe. Ga lekker naar je vrinden in New York.
Ikpretendeer zeker niet alles te begrijpen van de Romantiek, maar wat ik wel weetis dat het kunstleven in deze periode een combinatie was van mysterie enschoonheid, dat die twee begrippen onlosmakelijk met elkaar te maken hadden. Innerlijken uiterlijk bestonden in interactie met elkaar, en uit die dichotomie ontstondde essentie van Romantiek. Voor de Romantici,en een paar decennia later nog veel pregnanter voor de symbolisten was de essentie van de kunst (en het leven) haarintrinsieke ondoorgrondelijkheid, een onontwarbare kluwen uiterlijk eninnerlijk, met aan de kunstgenieter de taak daar betekenis aan te ontlenen.
Nu ja.Zoiets.
Het isduidelijk dat het concept van kunst en schoonheid over een periode vanhonderdvijftig jaar drastisch veranderd is, en dat het voor ons net zo moeilijkis 1850 te begrijpen, als omgekeerd. Maar uit niets kan ik concluderen dat hetene concept waardevoller of volwaardiger is dan het andere. Vooruitgang isgrotendeels een subjectief begrip, en dus hoogstwaarschijnlijk slechts eenillusie.
Wijtrokken een hele dag uit om achtereenvolgens een vroegmiddeleeuws morenkasteel,en het erachter gelegen Palácio Da Penate bewandelen. Zoals overal in deze streek rond Lissabon, inclusief dehoofdstad zelve, is iedere stap zwaar, want scherp stijgend of dalend.Bergschoenen aan, dus!

HetMorenslot torende hoog boven de stad uit en vanaf het plein zag het er grimmigen onbereikbaar uit. Om het begin van de klim te bereiken, moesten we al eenheel stuk klimmen. Voorbij A Piriquita,de trappen en steegjes van Sintra’s minuscule binnenstad door, richting het 12^e-eeuwseSta Maria-kerkje, en dan nog eens eenmeter of dertig hoger, voorbij het huis van Hans Christian Andersen en pas daarstonden we aan de voet van de uitnodigende trap naar boven. Een uur klimmenlater bereikten we de norse natuurstenen van de betranste muren van de burcht.Iedereen die het in het verleden in zijn hoofd gehaald zou hebben om hetkasteel aan te vallen, zou na een dergelijke helleklim voor dood aan de poortverschijnen, wat natuurlijk de bedoeling ook was.

Na eengrondige inspectie van de ruïne, die waarlijk het Sintradal domineert, ging deweg verder en nog eens een half uurtje dalen en weer klimmen later, bereikten wede ingang van dit vreemdste aller vreemde bouwwerken in Portugal, hetKoninklijke zomerpaleis van Portugal. Wie niet gewend is aan Kasteel De Haar, of Neuschwanstein, loopt kans hier een beetje in verwarring tegeraken. De vreemdheid van dit complex is, het zij toegegeven, wèl goed totuitdrukking gebracht in het nu befaamde Volkskrant-stuk, hoewel het verhaal mehier en daar een beetje schatplichtig leek aan een oude Rough Guide-aflevering van de BBC.

Hier wasniet één enkele steen op de ander gezet met gangbare architectuurwetten ingedachte. De fantasie had geregeerd en zich danig afgereageerd. De smaak wasdie van 1839, en we verloren die notie nooit uit het oog. Nu ik dit schrijf vraagik me trouwens af of ik over 170 jaar een gebouw dat onze, huidige smaakweerspiegelt, pakweg het Achmea-gebouw in Leiden, met een vergelijkbaremildheid zou kunnen bejegenen.
Omdat erin het paleis vele stijlkamers zijn ingericht, konden we heel nauwkeurigbekijken hoe de midden 19^e-eeuwse opperklasse het zich behaaglijkmaakte. Geen der kamers oogde fris, of zuurstofrijk. Elk sprankje daglicht,leek het wel, werd buitengehouden door dikke velours gordijnen, of door metmythische figuren beschilderde luiken. Zou onze geliefde Koningin ook zo wonen?Ik huiverde.
In de mufheid van de koninklijke baarmoeder troffen we aan:slaapkamers, ontvangstkamers, ontbijtkamers, middagetenkamers, avondetenkamers,werkkamers, kunstkamers, blauwe kamers, groene kamers en pimpelpaarse kamers. Aangevuldmet balzalen, keukens en ateliers. Alles net een beetje sleets, juist beginnendwormstekig, goedbeschouwd zoals in Sintra bijna ieder gebouw op de rand vanverval balanceert.
Was het allemaal teveel van het goede? Nee, het waseigenlijk precies genoeg.

(Alle foto's: Jenet Fenenga)

Sintra?

2011-09-27T21:49:00.000+02:00

Toen we aankondigden voor onze vakantie drie weken in het Portugese stadje Sintra te gaan verblijven verklaarde men ons voor gek. ‘Sintra?’ Onbegrip en walging. ‘Dat is toch vreselijk toeristisch? Gaan jullie daar echt zo lang zitten? Jullie haten tourist-traps. Dit zal je bezuren!’ Een beetje schaapachtig hielden we deze keer onze natuurlijke zelfverzekerdheid voorlopig in de lade: zoveel wisten wij eigenlijk ook niet van Sintra, en de mogelijkheid bestond, erkenden we, dat het dit jaar eens goed fout zou gaan met ons reisje.

Nu zijn we terug en ik moet zeggen: het was een briljant idee om juist daar, in het hol van de leeuw als het ware, drie weken te verblijven. Natuurlijk had er aan de keuze voor Sintra wel degelijk een gedachtegang ten grondslag gelegen. Wat ik graag doe is bivak houden op OV-afstand van een grote stad, hetzij op het platteland, hetzij aan zee, hetzij hoog in de bergen, maar altijd met een bus-, tram- of treinstation in de buurt. Sintra heeft alle drie. De bus brengt je in een ruim half uur naar de badplaatsen Cascais of Estoril, de tram, een toeristisch gedrocht levert je na bijna een uur piepen in roestige bochten af bij de Atlantische Oceaan en de trein brengt je, ook weer in ongeveer 35 minuten naar Rossio, pal in het centrum van Lissabon.

(Foto: Jenet Fenenga)

Als je Sintra opvat als een toeristenfuik, een plek die je gedurende je verblijf in Cascais ten minste één keer bezocht moet hebben, is het ook precies dat. Je stapt de bus uit, met nog veertig andere Engelsen en Zweden, wordt in een rotvaart door het Palácio Nacional gejaagd, vervolgens op het terras van Restaurant Hockey achter een pizza gezet, en in de middag rijdt de bus nog even door naar het Palácio Da Pena. Klik klik, kiek kiek. Terug naar Cascais. Dat was Sintra.

Pas als je er langere tijd blijft, beginnen je toeristisch ingestelde ogen langzaam af te bouwen, en ga je de plek door minder vooringenomen netvliezen bekijken. En dan ontdek je dat je wel degelijk in een heel mooi stadje bent, dat volop de moeite waard is. Buiten de toeristische uren heerst er zelfs rust in deze, wondermooi in de heuvels gelegen lustwarande. Voor koningen en hertogen was Sintra eeuwenlang het zomers toevluchtoord, vijf tot tien graden koeler dan de omringende laagvlaktes. Paleis na paleis werd er gebouwd, park na park aangelegd, boom na zeldzame, exotische boom naar boven in de heuvelen gesleept.

Het park van Monserrate, ooit bezit geweest van de schatrijke Engelse dichter William Beckford (1760-1844), en als zodanig gastverblijf geweest voor de onverbeterlijke uitvreter George Gordon Lord Byron (1788-1824), boogt op een sequoia, een ginkgo biloba, verscheiden ceders van outremer, een pohutukawa, ook wel bekend als de Nieuw-Zeelandse kerstboom, waarvan de stam zo breed is dat er een wandelpad doorheen gegroeid is, een Chinese rouwende cypres, een stinklaurier van Madeira, en veel, heel veel kurkeiken, wollig als schapen vlak voor de scheer. Het spreekt vanzelf dat deze bijzonderheden de doorsneetoerist totaal ontgaan. Die slaat Monserrate over want het Palácio da Pena is bekender, dus beter.

Daarover later meer.

Vakantieboeken 2011

2011-09-27T17:35:00.000+02:00

Arturo Pérez-Reverte neemt terecht het genre van de complotpuzzelthriller niet zo serieus. Dat komt denk ik voor een groot deel doordat hij eigenlijk van een wat hoger niveau is dan de echte Dan Brown-achtigen. Ook is hij in een bepaald opzicht een post-moderne thrillerschrijver. Daar kom ik nog op terug.
Ik had al eens (in een Engelse vertaling, want mijn Spaans is niet toereikend) The Flanders Panel gelezen. Een boek dat van de lezers heel wat kennis vereiste, aangezien de illustraties, compleet met aanwijzingen, uit schaakdiagrammen bestonden. Wie geen brood had gegeten van retrograde-analyse (precies!) kon niet echt meedoen met het boek.
Deze keer had ik, mede omdat hij deels in mijn vakantiebestemming speelde, zijn thriller

The Club Dumas meegenomen, uit 1993. Een thriller die speelt in de wereld van de bibliofilie, een wereld die mij, na een korte carrière in het antiquariatenwezen, ook niet vreemd is.
Eigenlijk, om precies te zijn, zijn het twee thrillers in één band, want twee verhaallijnen blijken ongemerkt door elkaar heen te lopen. Enerzijds gaat het om D’Artagnan en de drie musketiers en een hoofdstuk in manuscript van Alexandre Dumas, anderzijds om een in 1666 gepubliceerd toverboek dat met medewerking van de Duivel zou zijn geschreven. Dat de twee verhaallijnen uiteindelijk helemaal niets met elkaar te maken blijken te hebben, wordt pas heel laat in het verhaal duidelijk. Pérez-Reverte heeft een goede grap met ons uitgehaald. Op review-sites op het internet huilen de echte afficionado’s van het genre grote, verontwaardigde tranen: ze houden er niet van om in de maling genomen te worden (daarover meer in een bespreking van mijn derde en vierde vakantieboek). The Club Dumas, aldus deze boze mensen, is een prul, want de schrijver is totaal meta en post-modern: zijn boek is, als parodie op het genre van de thriller, in de vorm gegoten van een thriller, met een driedubbele bodem die verhult dat er niets achter steekt. Des auteurs spottende lach wordt steeds scheller en vernederender.
Om aan de schraalheid van het genre en de één-dimensionaliteit van de standaardheld te ontsnappen, heeft de auteur zijn hoofdpersoon voorzien van een veelheid van dimensies. Een overvloed. Een waar tsunami’tje.
Lucas Corso is bepaald geen flat-character geworden.
Niet dat hij daardoor ineens echt tot leven komt, dat niet: daarvoor zijn de zijvakjes en achterdeurtjes in zijn karakter nu juist weer te overvloedig en tegenstrijdig geworden. De Spanjaard drinkt uitsluitend oude Bols uit stenen kruikjes, is keihard, sarcastisch, melancholiek, stoer, brildragend, zelfkants, heeft een heel arsenaal aan valse gezichtsuitdrukkingen, is extreem belezen, lelijk maar sexy, voelt zich thuis in alle soorten boekgeschiedkundige efemera, is ruw, lief, naar, kwetsbaar en onkwetsbaar. Hij wankelt gedurende de hele roman onder het gewicht dat hij moet torsen van de vele dimensies. In de film naar de satanische helft van het boek wordt hij door Johnnie Depp gespeeld.
En ondanks alles: een leuk boek, deels een mislukking, deels een opzettelijke mislukking, maar overwegend een geslaagde poets die de lezer wordt gebakken. Het einde is in zoverre teleurstellend dat van ons wordt verwacht Satan te aanvaarden als een werkelijk bestaande entiteit. Een hoofdzonde, vind ik, in een genre dat het moet hebben van logica, materialisme en eerlijke puzzels. In het genre van de complotpuzzelthriller is een Deus ex Machina ten strengste verboden. Daarover later meer.

Van round characters heeft Dan Brown in ieder geval geen last. Zijn personages zijn zo flat, dat ze onder de deur door kunnen. Voeg daar bij dat hij schrijft met een bezemsteel als pen, en we kunnen zijn boek Digital Fortress meteen als alhier behandeld beschouwen. Het meest geheimzinnige aan Brown is wat mij betreft dat er meer dan zeven mensen zijn die hem een goede schrijver vinden.

Vorig jaar had ik naar Samos meegenomen het debuut van Michael Byrnes, The Sacred Bones. Ik was aangenaam verrast door het boek, dat weliswaar een onwaarschijnlijke plot had, met theologie en genetica en extreem geweld, maar dat wel behoorlijk goed geschreven was, met veel interessante research, en dat te snel afgelopen was. Direct na thuiskomst had ik het vervolg besteld, The Sacred Blood, en dat zat dit jaar in de koffer voor de Costa Lisboa. Dit boek was een zware teleurstelling.

Mocht ik na het eerste deel nog de hoop koesteren dat alle bovennatuurlijkheid (vrouw geneest in een oogwenk van botkanker, na ingespoten te zijn met het aan de botten van Jezus Christus onttrokken DNA) op een misleiding berustte, en dat alles in het tweede deel verklaard zou worden, dan werd die hoop in dit deel grondig de bodem ingeslagen. Niet alleen is de vrouw, eenmaal met het DNA van de Messias ingespoten, plotsklaps genezen, ze blijkt nu zelf diens genezende krachten te hebben overgenomen. Ook is zij als enige (ex?-)sterveling in staat zonder vreselijke brandwonden op te lopen, de Arke des Verbonds aan te raken, die door een orthodox Joodse rabbi als een soort kernbom ingezet wordt om het Islamitische gedeelte van Jeruzalem te vernietigen en aldus… Genoeg! Weg met dit boek. Geen Christian fiction in mijn leven, die verachtelijkste van alle ficties! Waar Pérez-Reverte een fraaie poets bakt, speelt Byrnes ordinair vals.

Iemand die zeer wisselende kwaliteit aflevert, is Steve Berry. Meestal doen zijn verhalen nogal simpel aan, met veel saai geschiet op altijd dezelfde soort plaatsen (u weet wel: kerken, kloosters, musea na sluitingstijd).

Met The Third Secret probeert hij eens iets heel anders. Pope-fiction moeten we het genre maar noemen, net als The Last Pope (O último Papa) van de Portugees Luís Miguel Rocha.
De plot is draaddun: in 2000 heeft de Paus het derde visioen onthuld van de befaamde Mariaverschijning in 1917 in Fatima, maar in de roman wordt gespeculeerd dat hij daarbij niet alles heeft prijsgegeven, een tweede bladzijde, die te gevaarlijk was voor de Katholieke kerk, was opzettelijk achtergehouden. De rest van de roman gaat vervolgens over de diverse intriges binnen en buiten het Vaticaan om te voorkomen dat het geheim onthuld wordt. Hoofdpersoon is een Amerikaanse priester die met zijn Roemeense vriendin allerlei avonturen beleeft. De boef vermoordt de Roemeense vertaler van het derde geheim, de Paus sterft door zelfmoord, de boef wordt vervolgens Paus, maar wordt uiteindelijk gedwongen zelfmoord te plegen of de nor in te gaan. Dit alles tegen de (in het boek verder niet uitgewerkte) achtergrond van de 12e-eeuwse profetieën van St. Malachy omtrent de laatste Paus.
En wat was nu dan toch dat vreselijke derde geheim? Aan het eind wordt het onthuld: dat Maria tijdens haar verschijning had gezegd dat het priestercelibaat niet deugt, dat priesters seks moeten kunnen hebben, dat er niets mis is met homoseksualiteit en ook dat abortus geen probleem mag zijn voor de ware Christen. Voor de beschaafde wereld allemaal gepasseerde stations, zou ik zo zeggen. Mij vervulde het met een zekere gêne.
Voor Berry’s doen goed geschreven, dit boek, maar totaal onpruimbaar vanwege de pretentieuze fopperij. Hier is een ex-katholiek met een eigen agenda aan het woord! Wat een teleurstelling. Ik hoop dat zijn volgende boek weer gewoon een niemendalletje zal zijn.
Ik heb trouwens tijdens mijn vakantie ook andersoortige boeken gelezen. Daarover later misschien meer.